గాంధీజీ, శాస్త్రీజీ లే కాదు, ఎవరిని గురించి అయినా సరైనా అంచనాకు రావాలి అంటే వాళ్ళని గురించి మనకు మనంగా తగిలించుకున్న కళ్ళద్దాలను తీసి చూడాలి. అంతవరకూ మనకు కనబడేది వారి అస్పష్ట స్వరూపమే. మన ఊహల్లో వున్న వారి వ్యక్తిత్వమే!
మహాత్మా గాంధీని, డాక్టర్ బీ ఆర్ అంబేద్కర్ ను నేను నా కళ్ళతో చూడలేదు. నా చిన్న తనంలో జవహర్ లాల్ నెహ్రు ఒకసారి బెజవాడ వస్తే, మా ఊరి వాళ్ళతో కలిసి వెళ్లి చూసాను చాలా దూరంనుంచి. ఆయన ఓపెన్ టాప్ జీపులో వెడుతూ, తన మెడలో జనం వేసిన పూల దండలను తిరిగి జనం మీదకే విసురుతున్న దృశ్యాలను నా కళ్ళతో చూసాను.
లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి గారు ప్రధానిగా వున్నది చాలా స్వల్ప కాలమే. అయినా ఆయన తన నిజాయితీతో, నిరాడంబరత్వంతో దేశ ప్రజల మనస్సులను చూరగొన్నారు. దేశంలో ఆహార ధాన్యాల కొరత దృష్ట్యా , ప్రతి సోమవారం ఒక పొద్దు వుండాలని ( రాత్రి భోజనం మానుకోవాలని) ఆకాశవాణి ద్వారా పిలుపు ఇస్తే, జాతి యావత్తూ ఆయన మాటలను శిరసావహించిన రోజులు నా మదిలో పదిలంగా వున్నాయి.
గాంధీ, నెహ్రు, సుభాష్ చంద్రబోసు, తిలక్ వీరెవ్వరినీ తమ కళ్ళతో చూడకపోయినా, తెలుగునాట అనేకమంది తలితండ్రులు పిల్లలకు వాళ్ళ పేర్లు పెట్టుకున్నారు. మా రెండో అన్నయ్య రామచంద్రరావు గారు ఏకంగా తన నలుగురు పిల్లలకు, జవహర్ లాల్, సుభాష్ చంద్ర, లాల్ బహదూర్, రాజేంద్ర ప్రసాద్ అని నామకరణం చేసుకున్నాడు.
నాయకుల మాటలకు చేతలకు పొంతన వున్నప్పుడు ప్రజల్లో వారి పట్ల ఆరాధనాభావం సహజంగా ఏర్పడుతుంది. ఇప్పటికీ అలాంటి నాయకులు లేరని కాదు, వారి సంఖ్య చాలా తక్కువ. పైగా అది వేగంగా క్షీణిస్తోంది. అదొక విషాదం.
లోపాలు లేని మనుషులు లోకంలో వుండరు. మనం త్రేతాయుగంలో లేము కదా! మంచి చెడులను బేరీజు వేసుకుని వారి వ్యక్తిత్వాలను అంచనా వేసుకోవాలి.
సద్విమర్శలు మంచి మార్పుకు దోహదం చేస్తాయి. కువిమర్శలు వాతావరణాన్ని కలుషితం చేస్తాయి.
నేటి రాజకీయాల్లో బాగా పెచ్చరిల్లుతోంది వ్యక్తిత్వ హననం. ఏ రాజకీయ పార్టీ కానీ, వారి అభిమానులు కానీ ఇందుకు మినహాయింపు కాదు.
ఈ రోజు, మహాత్మాగాంధీ, లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి (శాస్త్రి అన్నది ఆయన చదువుకున్న డిగ్రీ) పుట్టిన రోజులు. ఈ నాడు వారిద్దరూ మన నడుమ లేకపోయినా వారు చిరంజీవులే. అందుకే జయంతి అనే మాట వాడలేదు.
పుట్టినరోజున నాలుగు మంచి మాటలు పలకడం సాంప్రదాయం. సందర్భంతో నిమిత్తం లేకుండా నిందలు వేసేవారు, ఏడాదిలో ఇంకా ఎన్నో రోజులు మిగిలే వున్నాయని గుర్తు పెట్టుకోవాలి.
దేవుడిని పూజించేవారితో సమానంగానే కాదు, ద్వేషించేవారికి కూడా పుణ్య లోకాలు సిద్ధించడం పురాణాలు, ఇతిహాసాల్లో కనబడుతుంది. వారి నాలుకల మీద అనుక్షణం ఆడే హరి నామమే అందుకు కారణం అంటారు.
లంకపై యుద్ధంలో లంకేశ్వరుడి మరణానంతరం, రావణ బ్రహ్మ పార్ధివ దేహానికి సముచిత రీతిలో అంత్యక్రియలు జరపాల్సిందని, విభీషణుడిని అడుగుతాడు శ్రీరాముడు. అతడు సంక్షేపిస్తుంటే రాముడు అంటాడు.
“మరణంతో వైరం పోవాలి. ఆ ప్రాణి శరీరాన్ని విడిచిపెట్టగానే వైరం కూడా వెళ్ళిపోయింది. అందుకని ఇక వైరం పెట్టుకోకూడదు. నీకు అంగీకారం లేకపోతే చెప్పు. ఆ పుణ్య కార్యం నేను చేస్తాను. స్నేహితుడి అన్నగారు నా అన్నగారే”
ఇంతటి ఉత్తముడు కనుకనే రాముడు పురుషోత్తముడు అయ్యాడు.
నేటి రాజకీయాల్లో కూడా ఆ రాముడి కాలం రావాలి.
గాంధీ, వాజపాయ్ వంటి వారిని ఒక రాజకీయ పార్టీకి చెందిన వారిగా భావిస్తున్నంత కాలం వారిని, వారి వ్యక్తిత్వాలను, గొప్పతనాన్ని అంచనా వేయడం సాధ్యం కాదు.
(02-10-2026)
