16, డిసెంబర్ 2019, సోమవారం

రేడియో కబుర్లు - 43- భండారు శ్రీనివాసరావు

రేడియో కబుర్లు - 43 - భండారు శ్రీనివాసరావు
(Published in SURYA daily on 17-12-2019, Tuesday)
రేడియో కధాకమామిషు
నిజానికి ఈ వ్యాసపరంపరను దీనితోనే మొదలు పెట్టాల్సింది కానీ నా రేడియో రోజులు గురించి రాయడం కోసం వేరే విధంగా ప్రారంభించాల్సి వచ్చింది.
నాకు బుద్ది తెలుస్తున్న తొలి రోజుల్లో రేడియోని చూసింది మా స్వగ్రామం కంభంపాడులోని చామర్తి వీరభద్రరావు మామయ్య గారింటిలో. వాళ్ళ ఇంటి మధ్యహాలులోని అల్మారాలో ఒక భోషాణం పెట్టె మాదిరిగా వుండేది. దానికిందనే మోటారు కార్లలో వాడే బ్యాటరీ మాదిరిగా పెద్దగా వుండేది. కార్లలో వాడే బ్యాటరీ కాదు గానీ రేడియో కోసం ప్రత్యేకమైన బ్యాటరీ. బాగానే పెద్దది. ఎవరెడీ కంపెనీ వారి బ్యాటరీ. ఆ కంపెనీ గుర్తు 9 అంకె. ఆ నెంబరు మధ్యలో నుండి దూకుతున్నట్లున్న పిల్లి బొమ్మ ఆ బ్యాటరీ మీద ఉండేది.
ఆ పెద్ద గదిలో పైన ఆ మూల నుంచి ఈ మూలకు నైలాన్ తో అనుకుంటా తయారు చేసిన ఒక జాలీ మాదిరి యాంటీనా కట్టి వుండేది. మా మామయ్యగారు రేడియో ఆన్ చేయగానే కింది భాగంలో పచ్చటి లైటు ముందుకూ వెనక్కూ సాగుతూ ఒక చోట ఆగిపోయేది. మా మామయ్యగారికి భానుమతి పాటలు అంటే చాలా ఇష్టం. ఆ పాటలు రేడియోలో ఎప్పుడు వస్తాయో ఆయనకు ముందుగా ఎలా తెలుసో నాకయితే తెలియదు. కానీ రేడియోలో అవే పాటలు వచ్చేవి. బహుశా ఆకాశవాణి ప్రచురించే వాణి పత్రిక తెప్పించేవారేమో. ఒక వేళ భానుమతి స్వరం వినబడకపోతే, వెంటనే గ్రామఫోన్ పెట్టె బయటకు తీసి బాసింపట్టు వేసుకు కూర్చుని భానుమతి పాట రికార్డు వేసుకుని వినేవాడు. మాకేమో రేడియో వినాలని. ఆయనకేమో భానుమతి పాట వినాలని. రేడియోలో అప్పుడప్పుడూ హరికధలు, ఆదివారాల నాడు తెలుగు సినిమా (సంక్షిప్త శబ్ద చిత్రం) వేసే వాళ్ళు. ఇక ఆరోజు ఆయన ఇల్లు తిరుణాల మాదిరిగా వూరి జనంతో నిండిపోయేది. ఎందుకంటే వూరి మొత్తానికి అదొక్కటే రేడియో. అలాంటి రోజుల్లో మా మామయ్య గారు ఆ రేడియోనుతీసుకుని వచ్చి పదిలంగా బయట వరండాలో ఓ బల్ల మీద వుంచి రేడియో పెట్టేవారు, వచ్చిన జనమంతా విననడానికి వీలుగా.
పొరబాటున ప్రసారంలో ఏదైనా అంతరాయం వస్తే ఆయన వెంటనే హార్మనీ పెట్టె బయటకు తీసి దానిపై వున్న మీటలపై చేతివేళ్ళను కదిలిస్తూ, మరో చేతితో ఆ పెట్టెకు వెనుకవైపు చెక్క పలకను వెనక్కీ ముందుకూ జరుపుతూ గొంతెత్తి ఏదో ఒక పద్యం అందుకునేవారు. కొంతమంది ఊరిజనం కూడా ఆయనతో గొంతు కలిపేవారు.
ఒక విధంగా మా మామయ్య గారిల్లు పొద్దుగూకే వేళకు వూరిజనాలకు వినోదకేంద్రంగా మారిపోయేది.
అదీ రేడియోతో నా మొదటి పరిచయం.
తర్వాత స్కూలు చదువుకోసం బెజవాడ వెళ్లి మా లాయరు బావగారు తుర్లపాటి హనుమంతరావు గారింట్లో ఉండేవాడిని. ఆయన ఇంట్లో ఆఫీసు గదిలో ఒక బీరువా మీద ఒక చిన్న సైజు రేడియో వుండేది. దానికి మా వూళ్ళో రేడియో మాదిరిగా యాంటీనా వున్నట్టు లేదు. కరెంటుతో పనిచేసేది. కాకపోతే ఆ రేడియో పెట్టే అధికారం మా బావగారికి మాత్రమే వుండేది. ఇంట్లో వాళ్ళం ఎవ్వరం దాని మీద చేయివేసే సాహసం చేసేవాళ్ళం కాదు. పొద్దున్నే భక్తి రంజని, ఇంగ్లీష్ వార్తలు అంతే! ఆ తర్వాత రేడియో నోరు తెరిచేది కాదు. అమెరికా వ్యోమగామి నీల్ ఆర్మ్ స్ట్రాంగ్ మొట్టమొదటిసారి చంద్రుడి మీద కాలుమోపినప్పుడు ఆ చారిత్రాత్మక సంఘటనను బీబీసీ కాబోలు ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేసింది. ఆ రోజు మా బావగారు నిబంధనలను కాస్త సడలించి రేడియో పెట్టారు. గుర్రుబర్రు మంటూ ఇంగ్లీష్ లో ప్రసారం అయిన ఆ కార్యక్రమంలో ఒక్క ముక్క అర్ధం కాకపోయినా అందరం చెవులొప్పగించి విన్నాం.
బీసెంటు రోడ్డులో జంధ్యాల నారాయణ మూర్తి (సినిమా డైరెక్టర్ జంధ్యాల తండ్రి) గారి బుష్ రేడియో స్టోర్స్ వుండేది. మా బావగారు ఆయన గారు మంచి స్నేహితులు. అంచేత పిల్లలం అప్పుడప్పుడూ ఆ దుకాణంలో కాసేపు కూర్చుని రేడియో కొనడానికి ఎవరైనా వచ్చినప్పుడు పెట్టే ప్రోగ్రాములు కాసేపు వినేవాళ్ళం. ఆ విధంగా మా ముచ్చట తీర్చుకునేవాళ్ళం.
హైస్కూల్లో చేరిన తర్వాత సెలవుల్లో మా వూరికి వెళ్ళినప్పుడు ఊరిమద్యలో మైకులో వినిపించే పంచాయతీ రేడియో సెంటర్ మాకు ఆటవిడుపు. రోజూ సాయంత్రం వేళల్లో ఓ రెండు మూడు గంటలు రేడియో వినడానికి వూళ్ళో వాళ్ళు ఆ మైకు దగ్గరికి చేరేవాళ్ళు. అది కూడా ఒక్క విజయవాడ మెయిన్ స్టేషన్ మాత్రమే. వివిధభారతి పాటలు అవీ వినడానికి వీలులేదు. సాయంత్రం ప్రాంతీయ వార్తలు, ఢిల్లీ నుంచి వచ్చే తెలుగు వార్తలు, వ్యవసాయదారుల కార్యక్రమం, ఎప్పుడయినా ఓ హరికధా కాలక్షేపం. వివిధభారతి పాటలు అవీ వినడానికి వీలులేదు. మొదట్లో బాగున్నా సినిమాపాటలు వినే ఛాన్స్ లేకుండా పోయిందని బాధపడే వాళ్ళం.
ఈ లోపల మా ఇంటి పెత్తనం మా మూడో అన్నయ్య వెంకటేశ్వర రావు చేతికి వచ్చింది. ఆయన చేసిన మొదటి పనేమిటంటే విజయవాడ వెళ్లి నాలుగు బా౦డ్లో, అయిదు బా౦డ్లో తెలియదు, ఓ ట్రాన్సిస్టర్ రేడియో కొనుక్కొచ్చాడు. మా వూళ్ళో అడుగుపెట్టిన మొదటి ట్రాన్సిస్టర్ అదే. అంతకు ముందు బ్యాటరీతో పనిచేసే రేడియో మాత్రమే మేము చూశాము. ఎక్కడికిపడితే అక్కడికి తీసుకువెళ్ళే ఆ రేడియో ఆ రోజుల్లో వూళ్ళో వాళ్ళందరికీ చూడముచ్చటగానే కాకుండా విచిత్రంగా కూడా వుండేది. రేడియో సిలోన్ నుంచి మీనాక్షి పొన్ను దొరై సమర్పించే కార్యక్రమంలో వినిపించే తెలుగు పాటలు మొదటి సారి వినే భాగ్యం కలిగింది.
ఇక ఆ తర్వాత రేడియో యుగం. ప్రతి ఇంటా రేడియో. ప్రతి చేతిలో బుల్లి ట్రాన్సిస్టర్. క్రికెట్ కామెంటరీలు వింటుంటే అచ్చం క్రికెట్ గ్రౌండ్ లోనే వున్నామా అనే అనుభూతి కలిగేది. ఆ ఉత్సాహం రేడియో వినేవాళ్ళ మొహాల్లో చేతల్లో కేరింతల రూపంలో కనబడేది. రేడియో పుణ్యమా అని బుర్ర కధలు, హరి కధలు, పురాణ కాలక్షేపాలు, సంగీత కచ్చేరీలు అన్నీ ఇళ్ళ లోగిళ్ళలోకి తరలివచ్చాయి.
ఎప్పటికో అప్పటికి సొంతంగా రేడియో కొనుక్కోలేకపోతానా అనే కోరిక నాతోపాటే పెరిగి పెద్దయి రేడియో ఉద్యోగంలో చేరిన తర్వాత కూడా తీరలేదు. ఎందుకంటే రేడియో వాళ్ళే మాకో రేడియో ఇచ్చారు. దాంతో కొనే అవసరం లేకుండా పోయింది. ఆ రేడియోకి కావాల్సిన బ్యాటరీ సెల్స్ కూడా నెలకోసారి ఆఫీసువాళ్ళే సప్లయి చేసేవాళ్ళు. బదిలీ అయినప్పుడో, రిటైర్ అయినప్పుడో ఆ రేడియో తిరిగిచ్చేయాలనేది కండిషన్. నా విషయంలో ఇది కూడా జరగలేదు. ఎందుకంటే ఏ బదిలీలు లేకుండా చేరిన చోటే, అంటే హైదరాబాదులోనే మూడు దశాబ్దాల తర్వాత పదవీవిరమణ చేశాను. ప్రభుత్వ సర్వీసులో ఇదొక రికార్డు అనేవాళ్ళు. మూడు దశాబ్దాల క్రితం ఇచ్చిన ఆ రేడియో ఏమైందో తెలియదు. మధ్యలో అయిదేళ్ళు దేశంలోనే లేను. రేడియో మాస్కోలో పనిచేయడానికి వెళ్లాను. తిరిగివచ్చిన తర్వాత కూడా ఆ రేడియో గురించి అడిగినవాళ్ళూ లేరు. ఆ రికార్డులు వున్నట్టూ లేదు.
ఉద్యోగం చేసిన రోజుల్లో పుట్టని యావ, అసలు రేడియో ఏమిటి, దీని పుట్టుపూర్వోత్తరాలు ఏమిటి అనే మీమాంస రిటైరైన తర్వాత మొదలయింది. ఇటువంటి విషయాల్లో అవగాహన కలిగిన వాళ్ళు చాలామంది నాలాగే రిటైర్ అయ్యారు. చాలామంది జీవించి లేరు. ఉన్నవారిలో కూడా చాలామందికి కొన్ని కొన్ని జ్ఞాపకం. అక్కడక్కడా మతిమరపు. డాక్టర్ పద్మనాభ రావుగారి లాంటి వాళ్ళు విషయ సేకరణ చేసి రేడియోకి సంబంధించి కొన్ని పుస్తకాలు రాసారు. మరొక వ్యక్తి డాక్టర్ పి.ఎస్. గోపాల కృష్ణ. గతంలో ఆలిండియా రేడియో, హైదరాబాదు కేంద్రానికి డైరెక్టర్ గా పనిచేశారు. ఆయన స్వయంగా రాసి అనేక సదస్సుల్లో సమర్పించిన పరిశోధనాపత్రాలు అనేకం వున్నాయి. ఆయన పనితీరు నాకు తెలుసు. పైగా ధారణ శక్తి అపారం. సాధికారత లేకుండా ఏదీ రాయరు. కాబట్టి ఆయన్నిఅడిగీ, ఫోనులో మాట్లాడి చాలా విలువైన సమాచారం సేకరించాను. ఆ ఆధారంగా మరికొన్ని రేడియో సంగతులు ఈ శీర్షిక ద్వారా తెలియచెప్పాలనేది సంకల్పం.
దానికి ప్రతి రూపమే ఈ రేడియో కబుర్లు.
(ఇంకా వుంది)






5 వ్యాఖ్యలు:

విన్నకోట నరసింహా రావు చెప్పారు...

అలనాటి రేడియో పెట్టె గురించిన అనుభవాలు బాగా గుర్తు చేశారండి శ్రీనివాసరావు గారు.
ఆ ఏంటెనా బాగా గుర్తుంది. మీరు ప్లాస్టిక్కేమో అన్నారు. నైలాన్ అన్నట్లు గుర్తు.
ఆనాటి రేడియో బ్యాటరీ మా ఇంట్లోనూ ఉండేది. కార్లలో వాడే బ్యాటరీ కాదు గానీ రేడియో కోసం ప్రత్యేకమైన బ్యాటరీ. బాగానే పెద్దది. Eveready వారి బ్యాటరీ. ఎవరెడీ వారి గుర్తు 9 నెంబర్ మధ్యలో నుండి దూకుతున్నట్లున్న పిల్లి బొమ్మ ఆ బ్యాటరీ మీద ఉండేది.
ఇక రేడియోలో పాటలు ఎప్పుడు వస్తాయో మీ మామయ్య గారికి తెలిసుండడానికి కారణం ఆ రోజుల్లో AIR వారి ప్రచురణ programme schedule "వాణి" జర్నల్ వచ్చేది (15 రోజులకొకసారో, నెలరోజులకొకసారో). స్టేషన్ వారీ, తేదీ వారీ రాబోయే ప్రోగ్రాముల లిస్ట్ ఉండేది. నాకు బాగా గుర్తున్న కొన్ని ప్రోగ్రాముల పేర్లు ... కార్మికుల కార్యక్రమం, బాలానందం, రాగం-తానం-పల్లవి. ఇంకా బాగా గుర్తున్నది "నిలయ విద్వాంసుల ప్రోగ్రాం" 🙂.
ఈ రోజుల్లో టీవీ చానెళ్ళు వేసే ప్రోగ్రాముల ముందస్తు వివరం భగవంతుడికి తెలియాలి - వాళ్ళకి అన్నీ గుట్టే.

ఎనీవే, మంచి నోస్టాల్జియాతో కూడిన టపా వ్రాశారండీ.

భండారు శ్రీనివాసరావు చెప్పారు...

@విన్నకోట నరసింహారావు గారికి, మీరు రాసిన విధంగా మార్పులు చేస్తాను. ధన్యవాదాలు

విన్నకోట నరసింహా రావు చెప్పారు...

ట్రాన్సిస్టర్ రేడియో పెట్టెకు సంబంధించి ఆకాలపు విశే‌షం ఒకటి ఉందండోయ్. అదే ... ఆ రేడియో పెట్టెకు లైసెన్స్ రుసుం చెల్లించడం. దాని కోసం పోస్టాఫీసులో ఒక ప్రత్యేక పాస్ బుక్ తీ‌సుకోవాలి. పెట్టె చూపించి రుసుం కట్టినప్పుడు / రెన్యూ చేసినప్పుడు (ఐదు రూపాయలనుకుంటాను, ఎంతో సరిగా గుర్తులేదు) పోస్టాఫీసులో ఆ పాస్ బుక్ లో వ్రా‌సి ముద్ర వేసి ఇచ్చేవారు.

sarma చెప్పారు...

విన్నకోటవారు,
వాణి మొదట పక్ష పత్రిక. ఆ తర్వాత మాస పత్రికయింది. ఇప్పుడు వస్తున్నదో లేదో తెలియదు.వెల రెండు రూపాయలన్నట్టు గుర్తు.

నేనెరిగి రేడియో లైసన్స్ పదేను రూపాయలు. ట్రాన్సిస్టర్ కి కూడా. ఆ రోజులే బాగున్నయి లెండి. సైకిల్ కి సంవత్సరానికి నాలుగు రూపాయల పన్ను :) ఆరు నెలలకి ఓసారి కట్టాలి. లేకపోతే పంచాయితీవాళ్ళు పట్టుకుపోయేవారు. పల్లెలో పన్నుకట్టి పట్నవాసానికెళితే అక్కడ సైకిల్ ఆపి పన్నుకట్టించుకునేవాడు. అక్కడ పన్ను ఎక్కువ. పట్నంవాడు పల్లెలో పన్నుకట్టి భారం తగ్గించుకున్నాడని అనుమానం, అందుకు పట్నం లో దారికాచి పట్టుకుని పన్నుకట్టించుకుని అర్ధ సంవత్సరానికి, అప్పుడు వదిలేవారు. స్వతంత్ర దేశం కదండీ. లైసన్స్, పర్మిట్ రాజ్యం :)

విన్నకోట నరసింహా రావు చెప్పారు...

"వాణి" పత్రిక గురించి, రేడియో లైసెన్స్ రుసుం గురించి అదనపు సమాచారం ఇచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు శర్మ గారూ 🙏. ఇక "వాణి" పత్రిక ఇప్పటికీ వస్తోందా లేదా అన్న అంశం మీద ఈ బ్లాగర్ శ్రీనివాస రావు గారే చెప్పాలి.

అవునండీ శర్మ గారూ, ఆ కాలం లైసెన్స్-రాజ్ / పర్మిట్-రాజ్ అయినప్పటికీ ఈనాటి విచ్చలవిడితనాన్ని చూస్తుంటే ఆ కాలమే నయమనిపిస్తుంటుంది నాక్కూడా.