5, సెప్టెంబర్ 2014, శుక్రవారం

ఆంద్ర ప్రదేశ్ నూతన రాజధాని బెజవాడ జ్ఞాపకాలు

(07-09-2014 తేదీ ఆదివారం 'సూర్య' దినపత్రిక ఎడిట్ పేజీలో ప్రచురితం) 

ఒక నూతన రాష్ట్రానికి రాజధానీ నగరం అవ్వాల్సిన అవకాశం విజయవాడకు మళ్ళీ అరవై ఏళ్ళ తరువాత లభించడం నిజంగా ఒక విశేషమే. రాష్ట్ర విభజన తరువాత పాత పేరుతొ కొత్తగా ఏర్పడ్డ ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి కొత్త రాజధానిగా విజయవాడ పేరుని  ముఖ్యమంత్రి చంద్ర బాబు నాయుడు అసెంబ్లీలో అధికారికంగా  ప్రకటించడంతో ఒక్కసారిగా ఆంద్ర ప్రాంతంలోని ఈ నడిబొడ్డు పట్టణం వార్తల్లోకి ఎక్కింది. ఈ నిర్ణయంలోని మంచి చెడులను కాలపరీక్షకు వొదిలి ఒకనాటి బెజవాడ జ్ఞాపకాలను నెమరు వేసుకోవడం ఈ వ్యాస ఉద్దేశ్యం.


పూర్వం ఈ పట్టణాన్ని బెజవాడ అనేవారు. ఈ పేరు రావడానికి కూడా ఒక స్థల పురాణాన్ని పేర్కొంటూ వుంటారు. సముద్రుడిని త్వరగా చేరుకోవడానికి వీలుగా తనకొక దారి చూపాల్సిందని కృష్ణానదీమతల్లి పాండవ మధ్యముడయిన ఆర్జునుడిని కోరడంతో విజయుడు, నదీ మార్గానికి అవరోధంగా నిలచిన కొండలకు తన అస్త్ర శస్త్రాలతో బెజ్జం పెడతాడు. ఆ విధంగా ఆ పట్టణానికి బెజ్జంవాడ అనే పేరు వచ్చి కాలక్రమంలో అది బెజవాడగా స్థిర పడిందని చెబుతారు.
అలాగే విజయవాడ అనే పేరుకు కూడా పురాణ ప్రాశస్త్యం వుంది. దుర్గామాత రాక్షస సంహారం తరువాత కొన్నాళ్ళు ఇంద్రకీలాద్రిపై విశ్రాంతి తీసుకుంటుంది.  విజయం లభించిన ప్రదేశం (వాడ) కావడంవల్ల,  ఆ పట్టణానికి విజయవాడ అనే నామం వచ్చిందని స్థల పురాణం. అలాగే,  మహాభారతంలో శివునికీ, అర్జునికీ నడుమ ఇంద్రకీలాద్రి కొండపైనే సంగ్రామం జరిగిందని ఐతిహ్యం. అర్జునుడి శక్తికి మెచ్చి శంకరుడు అతడికి పాశుపతాస్త్రం ప్రసాదిస్తాడు. అర్జునుడి నామాలలో ఒకటయిన విజయుడి పేరు మీద విజయవాడగా ప్రసిద్ధి పొందిందని కొందరి నమ్మకం.    
ఉత్తర దక్షిణ భారత ప్రాంతాలను కలిపే రైలు మార్గం ఈ పట్టణం మీదుగా వెళ్ళడం మూలాన విజయవాడ పేరు దేశం నలుమూలల్లో ప్రసిద్ధం. మెకెన్సీ క్వార్టర్లీ అనే అంతర్జాతీయ ఆర్ధిక వ్యవహారాల మేగజైన్ విజయవాడను 'భవిష్యత్ భౌగోళిక నగరం' గా అభివర్ణించింది. దేశంలో బౌద్ధమతం వెల్లివిరిసిన కాలంలో, అంటే క్రీస్తు మరణానంతరం  639 లో భారత దేశానికి వచ్చిన చైనా యాత్రీకుడు హ్యూన్ సాంగ్  బెజవాడను కూడా సందర్శించినట్టు రాసుకున్నాడు.
భౌగోళిక, చారిత్రిక ప్రాధాన్యం కలిగిన విజయవాడకు ఇప్పుడు రాజకీయపరమైన  ప్రాముఖ్యం  లభించబోతున్న ప్రస్తుత తరుణంలో ఒకనాటి బెజవాడ గురించిన జ్ఞాపకాల దొంతర ఇది.
చంద్రబాబు పుణ్యమా అని విజయవాడ అనే బెజవాడ ఒక్కసారిగా వార్తల్లోకి ఎక్కింది.
కనుక ఆ బెజవాడ పాత ముచ్చట్లు కొన్ని.
నాకు తెలిసిన  బెజవాడ హుందాతో కూడిన రాజకీయాలకు నెలవు. సంగీత సాహిత్యాలకి కాణాచి. చైతన్యానికి, దాతృత్వానికి, సేవాభావాలకు మారు  పేరు.
 “అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు, అచ్చమాంబ, కే.ఎల్.రావు, టి.వి.ఎస్. చలపతి రావు,
డాక్టర్ జంధ్యాల దక్షిణా మూర్తి, మరుపిళ్ళచిట్టి, కాకాని వెంకట రత్నం, కాకరపర్తి భావన్నారాయణ, ఖుద్దూస్, ఇటు సేవారంగంలో అటు రాజకీయ రంగంలో ఆణి ముత్యాలు.. బెజవాడ పేరు చెప్పగానే గుర్తుకు వచ్చే మరికొన్ని  పేర్లు.
సంగీతంలో పారుపల్లి రామకృష్ణయ్య పంతులు, చిలకలపూడి వెంకటేశ్వర శర్మ,  మద్దులపల్లి లక్ష్మీనరసింహ శాస్త్రి, మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ, బాలాంత్రపు రజనీ కాంత రావు, వోలేటి వెంకటేశ్వర్లు, మహాదేవ రాధాకృష్ణం రాజు, కంభంపాటి అక్కాజీ రావు,  శ్రీరంగం గోపాల రత్నం"
సాహిత్యంలో కవిసామ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, పేరాల భారత శర్మ, చెరుకుపల్లి జమదగ్ని శర్మ  వంటి కవి పండిత శ్రేష్ఠులు,  పరిశ్రమలతో పాటు  ధార్మిక సంస్థలు నెలకొల్పిన  చుండూరు  వెంకటరెడ్డి, కౌతా పూర్ణానందం, మాగంటి సూర్యనారాయణ, జీ.ఎస్. రాజు, సినీ  రంగం ప్రముఖులు పోతిన శ్రీనివాసరావు, పూర్ణ మంగరాజు
కామరాజు, విజయ పిక్చర్స్ చెరుకూరి పూర్ణచంద్రరావు, నవయుగ శ్రీనివాసరావు,
కాట్రగడ్డ నరసయ్య, తెలుగు సినిమా హాస్యానికి కొత్త భాష్యం చెప్పిన జంధ్యాల -   బెజవాడ అనగానే చటుక్కున గుర్తుకు రావాల్సిన వాళ్లు వీళ్ళు.
ఉన్నదంతా దానధర్మాలు చేసిన తుమ్మలపల్లి వారు, తంగిరాల వీరరాఘవయ్య , చోడవరపు దేవల్రాజు, జనాలకు చదువు నేర్పడం కోసం ఊరూరా లైబ్రరీలు పెట్టిన అయ్యంకి వెంకటరమణయ్య, పాతూరి నాగభూషణం, మూఢనమ్మకాలను ఎదిరించిన గోరా, నాటకాల్లో ఎప్పటికీ మరుపురాని   అద్దంకి
శ్రీరామమూర్తి, విన్నకోట రామన్న పంతులు, రామచంద్ర కాశ్యప,  బి.వి. రంగారావు, సూరవరపు వెంకటేశ్వర్లు, సూరిబాబు- రాజేశ్వరి,
కర్నాటి లక్ష్మినరసయ్య,  సీడీ  కృష్ణమూర్తి  నాటకాలు ఆడించిన జైహింద్ సుబ్బయ్య, వస్తాదులకే వస్తాదు దండమూడి రామ్మోహన్ రావు,  ప్లీడర్లు కొండపల్లి రామచంద్ర రావు, చింతలపాటి
శివరామకృష్ణ, ముసునూరి వెంకటరామ శాస్త్రి,  చక్రవర్తి, పాటిబండ సుందరరావు, ఇటీవలే తన 94 ఏట కన్నుమూసిన తుర్లపాటి హనుమంత రావు, పత్రికా సంపాదకులు నార్ల వెంకటేశ్వర రావు, నీలంరాజు వెంకట శేషయ్య, పండితారాధ్యుల
నాగేశ్వర రావు, కే.ఎల్.ఎన్. ప్రసాద్, నండూరి రామమోహన రావు, పురాణం సుబ్రమణ్య శర్మ, కాట్రగడ్డ రాజగోపాలరావు, బొమ్మారెడ్డిఏబీకె ప్రసాద్,   పీ.ఎస్. ప్రకాశరావు, అయిదుగురు ముఖ్యమంత్రులకు పీ.ఆర్.వో. గా పనిచేసిన భండారు పర్వతాలరావు -  వీరిదీ  బెజవాడ. బెజవాడ అంటే ఇలాటి వాళ్ళే!
ప్రభాకర ఉమామహేశ్వర పండితుల  ధార్మికోపన్యాసాలు, వేలాదిమందికి వారు నేర్పిన సూర్య నమస్కారాలు, లబ్ధ ప్రతిష్టులయిన రచయితలు తెన్నేటి  లత, కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు, పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య, గొల్లపూడి మారుతీ రావు,  నవోదయ బుక్ హౌసులో సాహిత్య సమావేశాలు, నిమ్మగడ్డ వారి  ఎంవీకేఆర్ పబ్లిసిటీస్, దక్షిణ భారత దేశంలో సినిమాలకన్నింటికీ వాల్ పోస్టర్లు సప్లయి చేసే  నేషనల్ లితో ప్రింటర్స్ బెజవాడకు లాండ్ మార్కులు.

టూ టౌన్ లో శిష్ట్లా లక్ష్మీపతి శాస్త్రి  లక్ష్మీ జనరల్ స్టోర్స్వన్ టౌన్ లో మాజేటి రామమోహనరావు బట్టల కొట్టు  శ్రీ రామనవమి  పందిళ్ళు, రామకోటి సప్తాహాలు, నవరాత్రుళ్ళు ఇలాటివి గుర్తుకు వస్తే అదీ బెజవాడ.

 తుమ్మలపల్లి అన్నపూర్ణమ్మ హాస్టల్, తంగిరాల వీరరాఘవయ్య కళ్యాణ మండపం, డీ.ఎల్. నారాయణ ఇండియన్ మెడిసిన్ హౌస్, కోగంటి గోపాల కృష్ణయ్య ప్రజా నాట్యమండలి, సామారంగం చౌక్, చల్లపల్లి బంగ్లా,  బోడెమ్మ హోటల్,  న్యూ ఇండియా హోటల్ సెంటర్, ఆ సెంటర్ లో జరిగే పబ్లిక్ మీటింగులు, అన్నపూర్ణమ్మ హాస్టల్, సత్యనారాయణపురం శివాజీ కేఫ్,  అలంకార్  సెంటర్,  మొగల్రాజపురం గాంధీ బొమ్మ సెంటర్, బీసెంట్ రోడ్డు, ఏలూరు రోడ్డు, వీధి రాజయ్య మేడ, బందర్ రోడ్డు, పాత శివాలయం, కొత్త గుళ్ళు,  జెండా పంజా బస్ స్టాఫ్, అక్కడ గుమిగూడే  జనం ఇవీ బెజవాడ  అంటే.
లీలా  మహల్ పక్కన పిడత కింద పప్పు, ప్రొద్దుటే బాబాయి హోటల్ ఇడ్లీలు, ఏలూరు  రోడ్డు  సెంటర్ అజంతా హోటల్ లో ఇడ్లీ, సాంబార్, మోడర్న్ కేఫ్ లో మినప దోసె,  దుర్గ కాఫీ హౌసులో మైసూరు బజ్జీ, రవీంద్రా కూల్ డ్రింక్స్ లో ఐస్ క్రీం,  పుష్పాల రంగయ్య షాపులో నిమ్మకాయ సోడా, ఏలూరు కాలువ పక్కన బందరు మిఠాయి దుకాణంలో దొరికే నల్ల  హల్వా,  రామచంద్రరావు హోటల్లో  అరటి ఆకు భోజనం. మాచవరం పేరయ్య హోటల్ లో అన్నంతో వడ్డించే గడ్డ పెరుగు,  కౌతావారి శివాలయం పక్కన పాణీ కిల్లీ కొట్ట్లులో పచ్చకర్పూరం, జాజిపత్రితో చేసిన తాంబూలం,  సీ.వీ.ఆర్. స్కూలు దగ్గర పళని విబూది, వొడికిన జంధ్యాలు అమ్మే షాపు, క్షీరసాగర్ కంటి ఆసుపత్రి, రామమోహన ఆయుర్వేద వైద్య శాల, నందివాడ హనుమత్ సీతాపతి రావు హోమియో వైద్య శాల, సినిమా హాలా లేక  శిల్ప కళా క్షేత్రమా అనిపించే దుర్గా కళా మందిరం , మారుతి సినిమాజైహింద్ టాకీసు, లక్ష్మీ టాకీసు,  ఎప్పుడూ  హిందీ సినిమాలు ఆడే శేష్ మహల్, ఇంగ్లీష్ సినిమాలు మాత్రమె చూపించే లీలా మహల్, పాత సినిమాలు ఆడే ఈశ్వర మహల్- ఇవీ మాకు తెలిసిన బెజవాడ అంటే.
రాఘవయ్య పార్క్, రామ్మోహన్ గ్రంథాలయం, వెలిదండ్ల హనుమంతరాయ గ్రంధాలయం దివ్యజ్ఞాన  సమాజం, అన్నదాన సమాజం, కాళేశ్వర రావు మార్కెట్, గాంధీ కొండ, పప్పుల మిల్లు, శరభయ్య గుళ్ళు, అరండల్ సత్రం, చెట్ల బజారు, గోరీల దొడ్డి, కృష్ణలంక పక్కన బిరబిరా పారే కృష్ణమ్మ,  ప్రకాశం బరాజు, అందర్నీ చల్లగా చూసే దుర్గమ్మ, దుర్గ గుడిలో  గోపికలతో  సయ్యాటలాడే కృష్ణుడి బొమ్మలు, అద్దాల మేడ, గుణదల కొండమీద మేరీ మాత, పున్నమ్మతోట, రేడియో స్టేషన్, నక్కలరోడ్డు, అచ్చమాంబ ఆసుపత్రి, అనంతం హాస్పిటల్, ముగ్గురన్నదమ్ముల ఆసుపత్రి, అమెరికన్ ఆసుపత్రి, మాంటిసోరి స్కూలు, బిషప్ అజరయ్య స్కూలు, మాచవరం కొండ, మొగల్రాజపురం గుహలు, ఎస్.ఆర్.ఆర్. కాలేజి, లయోలా  కాలేజి, శాతవాహన కాలేజి, గాంధీజీ  మునిసిపల్ హైస్కూల్,  సి.వి.ఆర్. స్కూలు, ఇవిగో ఇవీ గుర్తుకు రావాలి బెజవాడ పేరు చెప్పగానే.


 “బెజవాడ చాలా గొప్పది. అరవ వాళ్లకి  మద్రాస్ ఎంతో అంతకంటే తెలుగు వాడికి బెజవాడ గొప్పది.
NOTE: Courtesy Image Owner 

8 వ్యాఖ్యలు:

chandu చెప్పారు...

made me nostalgic and homesick...Thanks for the article sir.

swathi చెప్పారు...

nice article sir

వీరుభొట్ల వెంకట గణేష్ చెప్పారు...

Nostalgic!!

Nice Post Srinivasa Rao Gaaru.

అజ్ఞాత చెప్పారు...

Mee "Mahametha" friend vunte idupula paya capital ayyedi ...ilaa raase chance vundedi kaadu srinivasa rao garu...

భండారు శ్రీనివాస రావు చెప్పారు...

@అజ్ఞాత :అవునండీ అజ్ఞాత గారు. నేనూ మీలాగే పేరు అదీ పెట్టుకోకుండా అజ్ఞాత పేరుతొ రాస్తుండేవాడిని. రాజకీయాల అవసరం లేని చోట్లకూడా రాజకీయ ప్రసక్తి తీసుకు రావడం నాకు నచ్చని విషయం.కానీ ఏం చేస్తాం.మనం ప్రజాస్వామ్యంలో వున్నాం, పాలకులకు ఆ విషయం పట్టకపోయినా.- భండారు శ్రీనివాసరావు

nunagoppala chandramohan చెప్పారు...

నేను విజయవాడలోనే పెరిగి, అక్కడే చదువుకున్నా. మీరు రాసింది చదివాక వెంటనే విజయవాడ వెళ్లి కనీసం వారమైనా ఊరంతా (ఇకపై మహానగరమేమో) తిరిగి మీరు చెప్పినవన్నీ చూసి రావాలని అనిపించింది. ఎందుకంటే ఇకమీదట వీటిల్లో ఎన్ని కనుమరుగై పోతాయో! వీటిల్లో చాలా మటుకు నా జ్ఞాపకాల్లో నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి. మళ్ళీ ఒకసారి నెమరేసుకోవాలని అనిపిస్తోంది.

jvrao చెప్పారు...

Mmmmm....bezawada gurthu chesaru poddunne. Antha vibrant city ni America lo kooda choolledu nenu.
inko vishayam ...appudeppudo vijaya chitra lo anukunta ....waheeda rehman cheppindi ....maadee bezawade nandee ani. Marchipoyara?

సాయి కుమార్ చెప్పారు...

కరెక్ట్ గా చెప్పారు. బెజవాడ ఈ పదం బాగుంటుంది విజయవాడ కంటే ! కర్నూల్ బదులు బెజవాడే కనుక నాడు రాజధాని అయ్యుంటే నేడు విభజన ఖర్మే పట్టేది కాదు