అయాం ఎ బిగ్ జీరో అను నడిచి వచ్చిన దారి (16 ) - భండారు శ్రీనివాసరావు

 

ఆవు వెంట దూడలు కూడా (మా అక్కయ్య వెంట మేము) వచ్చాయని మా బావగారు అప్పుడప్పుడు జోక్ చేస్తుండేవారని మా అన్నపూర్ణక్కయ్య చెబుతుండేది. ముందు మా పెద్దన్నయ్య, తర్వాత నేను, ఆ తర్వాత పెళ్ళికావాల్సిన మా ఏడో అక్కయ్య భారతి ఇలా అందరం మా సరసక్కయ్య వెంట బావగారి ఇంటికి చేరినవాళ్ళమే. అలా పైకి నవ్వులాటకు అన్నా, పెట్టుపోతల విషయంలో ఆయనది వెన్నపూస మనస్తత్వం. నిజానికి నా చదువు ఒక దారికి రావడానికి అయినా, మా ఏడో అక్కయ్యకు పెళ్లి సంబంధం కుదిర్చి పెళ్లి చేయడంలో అయినా, మా బావగారి పాత్ర గొప్పది. ఆయన ఇంటి పేరిట వారు, నూజివీడు జమీందార్ దగ్గర దివానుగా పనిచేసిన తుర్లపాటి భైరవేశ్వరరావు గారు ఆయనకు జ్ఞాతులు. ఆయనకు బెజవాడ గాంధీ నగర్ లో విజయ ఫిలిమ్స్ ఎదురుగా ఒక పెద్ద మేడ వుంది. ఆయన కుమారుడు పాండురంగారావు మద్రాసులో ఆటోమొబైల్ ఇంజినీరింగ్ చదువుతున్నాడు. ఏడో అక్కయ్యకు ఆ సంబంధం ఖాయం చేశారు. అప్పటికి మా నాన్నగారు కాలం చేశారు. మా పెద్దన్నయ్య పర్వతాల రావు గారే అంతా నెత్తిన వేసుకుని పెళ్లి జరిపించారు. మా పెద్ద వదిన గారి పెద్దనాన్న కొండపల్లి రామచంద్ర రావు గారెకి బెజవాడ విజయ టాకీసు ఎదురు రోడ్డులో పెద్ద మేడ వుండేది. ఇప్పుడు దాని ముందు షాపులు వచ్చినట్టున్నాయి. ఆ ఇంటి ముందు జాగాలో పెళ్లి పందిరి వేసి (అప్పటికి షామియానాలు లేవు) పెళ్లి చేశారు. మా వూరి నుంచి హనుమయ్య గారనే వంట బ్రాహ్మణుడు బెజవాడ వచ్చి, గాడి పొయ్యి తవ్వి గుండిగెలతో  వంటలు వండడం నాకు గుర్తు. మద్రాసులో చదువుతున్న మా బావగారి స్నేహితులు చాలామంది పెళ్ళికి రావడంతో మా వాళ్ళు కంగారు పడుతుంటే, హనుమయ్య గారు తాపీగా ఏం పర్వాలేదు మరో పాతికమంది వచ్చినా ఏం లోటు రాకుండా చూసుకుంటానని  హామీ ఇచ్చి అన్నట్టుగానే పెళ్లి వారి నుంచి ఏ మాటా రాకుండా చూశారు. భైరవేశ్వర రావు గారు వయసులోనే కాకుండా మనిషి కూడా చాలా పెద్దమనిషి. లోటుపాట్లను పెద్దమనసు చేసుకుని, మనసులోనే పెట్టుకుని  శుభకార్యంలో ఎలాంటి అపశ్రుతి దొర్లకుండా హుందాగా వ్యవహరించారు. ఆ విధంగా మా ఏడో అక్కయ్య వివాహం కూడా జరిగి పోయింది. ఇద్దరు అక్కయ్యలది ఒకే ఊరు కావడంతో నాకు చాలా వెసులుబాటుగా వుండేది.

ఈ పెళ్లి జరగడానికి చాలా కాలం క్రితమే మా నాన్నగారు రాఘవయ్య గారు ఏదో తెలియని జబ్బుకు గురై మంచాన పడి, కాలం చేశారు. మనిషి చనిపోవడం అంటే ఏమిటో నాకు  తెలియని చిన్న వయస్సులోనే కన్ను మూసాడు.

కంభంపాడులో చనిపోతే,  యాభయ్ మైళ్ళ దూరంలో వున్న బెజవాడకు ఆ కబురు అందడానికి రెండు రోజులు పట్టింది. కబురు మోసుకొచ్చిన బ్రాహ్మడు ఏదో చెప్పడం, మా అక్కయ్య గుండెలు బాదుకుంటూ ఏడవడం లీలగా గుర్తు. బస్సు పట్టుకుని పెనుగంచిప్రోలు వెళ్లి, బండి కట్టుకుని కంభంపాడు చేరే సరికి, దహన కార్యక్రమాలు పూర్తయి,  కర్మతంతు మొదలయింది. కర్తగా మా పెద్దన్నయ్య పర్వతాలరావు గారు గుండుతో కనబడ్డారు. వచ్చిన చుట్టపక్కాలు నన్ను పొదివి పట్టుకుని ఏడుస్తుంటే, ఏమీ అర్ధం చేసుకోలేని వయస్సు. అప్పటినుంచి మా నాన్నగారి ఆబ్దీకాలు ఏటా పెడుతూనే వచ్చాము. కంభంపాడులో ఈ తద్దినాలకు ఒక ఉత్సవ రూపం కలిగించిన ఘనత మా మూడో అన్నయ్య వెంకటేశ్వరరావుది. డిసెంబరులో వచ్చే ఈ తద్దినానికి చుట్టపక్కాలందరికీ నవంబరు నుంచే పిలుపులు వెళ్ళేవి. తద్దినాలకు పిలుపులు ఏమిటని అంతా ఆశ్చర్యపోయేవారు. ఉత్త పిలుపులతో సరిపుచ్చకుండా పదేపదే వరస ఉత్తరాలు రాసి అందరికీ గుర్తు చేసేవాడు. ఏడుగురు అక్కయ్యలూ, బావలూ, వారి పిల్లలూ, నలుగురం అన్నదమ్ములం అందరం ఏటా ఒకచోట కలిసే సందర్భంగా మారిపోయింది మా నాన్న తద్దినం. మా చిన్నక్కయ్య నవ్వుతూ అనేది, మా ఇంట్లో పెళ్ళిళ్ళు తద్దినం లాగా సింపుల్, తద్దినాలు మాత్రం పెళ్ళిళ్ళు లాగా చాలా పెద్దఎత్తున జరుగుతాయని. పక్కజిల్లా ఖమ్మం జిల్లా రెబ్బవరంలో వుండే మా రెండో బావగారు రామచంద్ర రావు గారు  రెండు గుడిసె బండ్లలో పెద్ద పెద్ద గిన్నెల్లో తోడు పెట్టిన పెరుగు, వాళ్ళ తోటలో పండిన పండ్లు, కాసిన కాయకూరలు పెట్టి ముందు రాత్రే ఆ బండ్లను బయలుదేరతీసేవారు. కుటుంబం అంతా బస్సులో బొమ్మకల్లు చేరే సరికి ఆ బండ్లు కూడా అక్కడికి చేరేవి. బస్సు దిగి ఆ బండ్లు ఎక్కి వత్సవాయి మీదుగా, వేములవరం, అక్కడి నుంచి బళ్లబాటలో కంభంపాడు చేరుకునే వారు.  మా ఇంటి బ్రాహ్మణులు ఇంగువ వెంకటప్పయ్య గారు చాలా శాస్త్రీయంగా ఆ కార్యక్రమం చేసేవారు. దాంతో భోజనాల వేళ మించిపోయేది. చివరికి ఇది అందరికీ అలవాటయి పోయింది. తద్దినం భోజనం అంటే సాయంత్రం నాలుగు దాటాల్సిందే. ఇక ఊరబంతి పూర్తయ్యేసరికి రాత్రి బాగా పొద్దు పోయేది. పెట్రోమాక్స్లైట్లు పెట్టి చిన్న పిల్లలనాటికలు, డాన్సులతో ఊరివారందరికీ మంచి కాలక్షేపం అయ్యేది.  దశాబ్దాలపాటు ఈ బరువును మా మూడో అన్నయ్య, బాధ్యతను మా పెద్దన్నయ్య మోశారు.  వారిద్దరూ కన్ను మూసిన తరువాత, తద్దినం పెట్టేవాడి తమ్ముడి పాత్ర నుంచి కర్త పాత్రకు మారాను. మా మూడో అన్నయ్య వెంకటేశ్వర రావు గురించి కొంత చెప్పాలి. మా అమ్మ చనిపోయిన తర్వాత ఆయన పూనుకుని ఊరి పొలిమేరలో వున్న మా తోటలో అమ్మా నాన్నల గుడి కట్టించాడు. దీనికి మా పెద్దన్నయ్య పర్వతాల రావు గారు అమ్మపర్తి అని నామకరణం చేశారు. అందులో వారి విగ్రహాలను ప్రతిష్టించాడు. ఆ ప్రదేశం మా కుటుంబానికి రాజ్ ఘాట్.  ఎవరం మా ఊరు వెళ్ళినా, అమ్మా నాన్నల గుడికి వెళ్లి దండం పెట్టుకుని రావడం ఆనవాయితీగా మారింది. 

విషాదం ఏమిటంటే చనిపోయిన మా పెద్దన్నయ్య, మూడో అన్నయ్య స్మారక స్తూపాలు  కూడా ఆ చెంతనే నిర్మించాల్సి రావడం. 

కింది ఫోటోలు: 

కంభంపాడులో మా అమ్మా నాన్నల గుడి. చనిపోయిన మా అన్నగార్ల స్మారక స్తూపాలు. మా నాన్నగారి అంతిమ ఘడియల్లో మా బావగారు హనుమంతరావు గారు తన దగ్గర వున్న కెమేరాతో తీసిన మా నాన్న అస్పష్ట చిత్రం. దీని ఆధారంగా మా రెండో అన్నయ్య రామచంద్ర రావుగారు ఒక చిత్రకారుడి సాయంతో గీయించిన మా నాన్న గారి ఊహా చిత్రం. 

(ఇంకా వుంది)

పద్నాలుగు పక్కన అయిదు సున్నాలు

  

నేనో పెద్ద జీరో అని మొదలు పెడితే నా బ్లాగు (bhandarusrinivasarao.blogspot.com) వాడు పద్నాలుగు పక్కన అయిదు సున్నాలు చేర్చి నా బ్లాగ్ వ్యూయర్స్ సంఖ్య 14,00,000 దాటిపోయిందని అంటున్నాడు. 

ఏదో విధంగా కొన్ని లక్షలు నా ఖాతాలో చేరాయి, బ్యాంకు ఖాతాలో కాకపోయినా. (బ్యాంకులో చేరినా ఖర్చు చేసుకుంటూ ఆనందించే వయసు ఎప్పుడో దాటి పోయాను, ఇప్పుడు ఈ లక్షలే కోట్లతో సమానం) 

బ్లాగు వీక్షకులందరికి ఒక్క నమస్కారంతో సరిపుచ్చుతున్నాను.

(Courtesy Image Owner)

అయాం ఎ బిగ్ జీరో అను నడిచి వచ్చిన దారి (15 ) - భండారు శ్రీనివాసరావు

 మా బావగారు హనుమంతరావు గారు కష్టపడి జీవితంలో పైకి వచ్చారు. అంచేత ఆయనకు చదువు విలువ డబ్బు విలువ రెండూ తెలుసు. తన అవసరాలు తగ్గించుకుని అవసరంలో ఉన్న చదువుకుంటున్న విద్యార్ధులకు చేతనైనంత సాయం చేసేవారు. ఆ రోజుల్లో వారాలు చేసుకుని చదువుకునే పిల్లలు పిల్లలు వుండేవాళ్ళు. ఈ తరం వారికి అసలు ఇదేమిటో తెలియకపోవచ్చు. వారంలో ఏడు రోజులూ ఒక్కొక్క రోజు వారం ఒప్పుకున్న వారింటికి పోయి, వాళ్ళు పెట్టింది తిని వెళ్లి చదువుకునేవారిని వారాలబ్బాయి అనేవారు. మా బావగారింటికి కూడా ఇలా వారాల పిల్లలు వస్తుండే వాళ్ళు. సోమవారం వచ్చిన పిల్లాడు మళ్ళీ అదే వారం నాడు వచ్చేవాడు కాబట్టి, పేర్లు, మొహాలు తెలిసినా కూడా పెద్ద పరిచయం పెంచుకోవడానికి వీలుండదు. ఇంట్లోనే ఆరుగురు పిల్లలం వుండేవాళ్ళు. కొట్టుకోవడానికి, ఆడుకోవడానికి మాకు మేము చాలు. కాకపోతే మా బావగారు కోర్టుకు వెళ్లి మళ్ళీ సాయంత్రం తిరిగి వచ్చేవరకు మాత్రమే వెసులుబాటు. ఆయన ఇంట్లో వుంటే ఎమర్జెన్సీ. అందరం గప్ చుప్!

ఇంట్లో పనులను, పనులు అంటే అంట్లు తోమడం కాదు,  వయసుని బట్టి చేసేవాళ్ళం. పొట్టు పొయ్యి మధ్యలో రోకలి పెట్టి పొట్టు గట్టిగా కూరడం, కాగులో నీళ్ళు పోసి కాగ బెట్టడం, మంచి నీళ్ళ కూజాలో నీళ్ళు పట్టడం,  ఫినాయిల్ తో గదులు తుడవడం, బజారుకు పోయి సరుకులు తీసుకురావడం ఇలాటి పనులన్న మాట. ఇక్కడ స్వపర బేధం లేదు. సొంత పిల్లలకు కూడా ఈ చాకిరీ తప్పదు. ముందే చెప్పినట్టు ఏ వయసుకు తగిన పని ఆ వయసువాళ్ళం చేసేవాళ్ళం. ఒక రకంగా చెప్పాలి అంటే ఈ పనులు చేయడం మా అందరికి సరదాగా వుండేది. బావగారి దగ్గర మార్కులు కొట్టేయాలని మరింత మనసు పెట్టి చేసేవాళ్ళం. మా అక్కయ్య కూడా కనిపెట్టి చూస్తూ కష్టం తెలియకుండా ఏవో అప్పచ్చులు చేసి పెట్టేది. ఇంటి ఖర్చుకు ఇచ్చిన డబ్బుల్లో కొంత పొదుపు చేసి, బావగారు కోర్టు నుంచి వచ్చేలోగా తలా పావలా ఇచ్చి మ్యాట్నీ సినిమాకు పొమ్మనేది.  ప్రతి రోజు రాత్రి తొమ్మిది గంటలకు ఆయన రేడియోలో ఇంగ్లీష్ వార్తలు విని రేడియో కట్టేసి ఇంటి ఖర్చులన్నీ తీరిగ్గా ఒక డైరీలో రాసేవాడు. ఇలా ఏళ్ళ తరబడి రాసిన డైరీలు ఆయన బల్ల సొరుగులో దాచి పెట్టేవాడు. కాస్త ఎరుక తెలిసిన తర్వాత నాకిదంతా దండగమారి వ్యవహారంలా అనిపించేది. రూపాయి ఆపైన అయితే పర్వాలేదు, అణా, అర్ధణా ఖర్చు కూడా రాసేవాడు. ప్రతి కాణీ లెక్క చెప్పడానికి మా అక్కయ్య చాలా ఇబ్బంది పడేది. అడిగిన వచ్చాయి  డబ్బు ఎంతయినా లేదు అనకుండా ఇచ్చేవాడు. అయితే లెక్క తప్పకుండా చెప్పాలి. అదొక్కటే రూలు. మేము పెద్దయి ఉద్యోగాల్లో కుదురుకున్న తర్వాత కూడా చిన్నచిన్న అవసరాలకు పాతికా, యాభయ్ రూపాయలు కావాల్సి వస్తే, ఆయన బ్యాంకు తెరిచే టైముకు అంటే రాత్రి తొమ్మిదిన్నరకు వెళ్లి జమాఖర్చులు రాసుకుంటున్న మా బావగారి బల్ల పక్కన ఏమీ మాట్లాడకుండా కాసేపు నిలబడే వాళ్ళం. ఆయన తలెత్తి చూసి ఏం మిస్టర్ ఈ టైములో వచ్చావు, డబ్బు కావాలా అనేవారు. ఒకవేళ ఆయన మమ్మల్ని  గమనించక పొతే, మా అక్కయ్యే కల్పించుకుని, వాడు వచ్చి చాలాసేపు అయింది, ఏం కావాలో కాస్త కనుక్కోండి అనేది. ఏమైతేనేం చేబదులు అవసరం అయితే ఇలా చేస్తే చాలు అని మాకు బోధ పడింది. కానీ నా తరహా వేరు కదా! జీరో తెలివితేటల బుర్ర కదా! పాతికా యాభయ్ కోసం ఇంత టైం వేస్టు ఎందుకని, నేను ఆంధ్రజ్యోతిలో ఉద్యోగం వెలగబెడుతున్న రోజుల్లోనే సిటీ బస్సులో వన్ టౌన్ కు వెళ్లి మా ఆవిడ నగలు తాకట్టు పెట్టి అవసరం యాభయ్ అయితే  వంద రూపాయలు వడ్డీకి తెచ్చేవాడిని. అవసరం అయినప్పుడు బస్సులో వెళ్లి అప్పు తెచ్చిన వాడిని, అవసరం  తీరాక, జీతం వచ్చినప్పుడు అప్పు తీర్చి  నగ వెనక్కి  తీసుకురావడానికి బద్దకించేవాడిని.  ఆ విధంగా  మా ఆవిడకు పుట్టింటి వారు పెట్టిన  ఉంగరాలు, ముక్కు పుడకలు  కృష్ణార్పణం చేశాను. తను ఈ విషయంలో నన్ను ఒక్క మాట అనేది కాదు. ఇంటి కోసమే కదా అని సరిపుచ్చుకునేది. అదే బాకీలు మా బావగారి దగ్గర చేస్తే ఇలా జరిగేది కాదు. నా ముట్టె పొగరుకు మా ఆవిడ మూల్యం చెల్లించింది. నేనూ మనిషినే కదా! రష్యా నుంచి మధ్యలో ఓసారి సెలవు మీద హైదరాబాదు వచ్చినప్పుడు  మా ఆవిడకు రెండు జతల బంగారు గాజులు కొనిపెట్టాను. ఆ సంగతి తెలిసి మా హనుమంతరావు బావ హాస్యంగా అన్నాడు, ఈ వైభోగం ఎన్నాళ్ళులే అని. ఆయన అన్నట్టే, మాస్కోకి తిరుగు ప్రయాణం రోజునే మా ఆవిడను హాస్పిటల్ లో చేర్చాల్సి వచ్చింది. ఓపెన్ హార్ట్ సర్జరీ అన్నారు. చుట్ట పక్కాలు అందరూ తలా ఓ చేయి వేశారు. కానీ కొత్తగా కొన్న చేతి గాజులకి  కాళ్ళు వచ్చాయి. మరి ఇలాంటి నిర్వాకాలు చేసే వాడిని బిగ్ జీరో అనక ఏమంటారు. ఒకరు అనే లోగా నన్ను నేనే అనుకుంటున్నాను.    

 

బెజవాడ ఆంధ్రజ్యోతిలో సబ్ ఎడిటర్ పనిచేస్తున్న నాకు హైదరాబాదు ఆలిండియా రేడియోలో ఉద్యోగం వచ్చింది. మంచీ చెడ్డా మాట్లాడుకున్న తర్వాత విజయవాడ  వదిలి హైదరాబాదు వెళ్ళాలనే నిర్ణయం ఖరారు అయింది, నండూరి రామమోహన రావు గారికి ఏమాత్రం ఇష్టం లేకపోయినా. ‘మా పత్రిక ఓ ట్రైనింగ్ సెంటర్ అయింది మీ వంటి వాళ్లకి, కొన్నాళ్ళు పనిచేయడం, పని నేర్చుకుని వెళ్ళిపోవడం’ అన్నారాయన నిష్టూరంగా నేను రేడియో ఉద్యోగం గురించి చెప్పగానే.  

 

ఆంధ్రజ్యోతిలో దాదాపు అయిదేళ్లు ఉద్యోగం వెలిగించి హైదరాబాదు ఆలిండియా రేడియోలో ఉద్యోగంలో చేరడానికి తట్టా బుట్టా సదురుకున్నాము. మామూలుగా అయితే మాది రెండు రిక్షాల్లో పెట్టుకుని కొత్త ఇంటికి వెళ్ళగల తక్కువ సామానే. కానీ ఏదో ప్రభుత్వ బ్యాంకు వాళ్ళు జర్నలిస్టులకు తలా ఒక వేయి రూపాయలు అప్పిస్తాం రమ్మన్నారు. పోలోమని పరిగెత్తాం. ఇలా పరిగెత్తిన వాళ్ళలో తదనంతర కాలంలో ప్రముఖ పత్రికలకు ఎడిటర్లు అయిన వాళ్ళు కూడా వున్నారు. వాళ్ళు ఆ అప్పుతో సైకిళ్ళు కొనుక్కున్నారు. ఇంటి పక్కనే ఆఫీసు. సైకిల్ అనవసరం ఓ ఇనుప బీరువా కొనుక్కుందాం అంది మా ఆవిడ. అడక్క అడక్క అడిగింది అని  గాంధీ నగరం వెళ్లి ఓ దుకాణంలో స్టీలు బీరువా బేరం చేసి, ఇంటికి వాళ్ళే షరతుపై ఆరువందల్లో ఒక బీరువా కొని, మమతా హోటల్లో భోంచేసి, ఊర్వశి దియేటర్లో సినిమా చూసి ఇంటికి చేరాము. ఇప్పుడు హైదరాబాదు చేరడానికి అదే భారం అయింది. దానికోసం లారీలో పంపాల్సిన పరిస్థితి. టీవీ భాషలో చెప్పాలి అంటే ఓ వెయ్యి రూపాయలు అప్పు చేయాల్సిన పరిస్తి. పరిస్థితి ఇదీ అని చెబితే  ఆ మొత్తం ఆయనే సదిరే వారు. కానీ నా మానసిక పరిస్థితి వేరు కదా!

అందుకే నా తరహాలో ఆలోచించి మర్నాడు ఫస్ట్ బస్సు ఎక్కాను, పెనుగంచి ప్రోలు వెళ్లడానికి. అక్కడ ప్రాధమిక పాఠశాలలో  ప్రధానోపాధ్యాయుడిగా  పాతికేళ్ళ క్రితం పదవీ విరమణ చేసి నెలకు చిన్న మొత్తంలో పించను పుచ్చుకుంటున్న మా బంధువును ఒకరిని  కలవడానికి.

‘రేడియోవాళ్ళు  నీకెంత జీతం ఇస్తారు?’

వెళ్లి కలవగానే ఆయన నన్ను అడిగిన ప్రశ్న.

మా కుటుంబంలో చిన్నా పెద్దా అందరికీ ఆయన మామయ్యే. చంద్రం మామయ్య. ఎలిమెంటరీ స్కూలు టీచరుగా పాతికేళ్ళ క్రితం  రిటైరయి నెలకు ఎనభయ్ రూపాయలు పించను పుచ్చుకుంటున్నాడు. కొంత భూమీ పుట్రా వుంది. దాని మీద అయివేజు, పించను డబ్బులు కలిపి పొదంగా, ఏ చీకూ చింతా లేకుండా  జీవితం గడుపుతున్న పెద్దమనిషి ఆయన. నిక్కచ్చిగా వ్యవహారం చేసే తత్వం కాబట్టి నికరంగా ఎంతో కొంత రొక్కం చేతిలో వుండేవుంటుంది. అందుకే ఆయన గుర్తు వచ్చాడు.

“బేసిక్ 325, ఇతర అలవెన్సులు అదనం” అని మాత్రం వుంది నాకొచ్చిన నియామక పత్రంలో.

1975లో ఆంధ్రజ్యోతిలో నా నెల జీతం అక్షరాలా నూట డెబ్బయి అయిదు. అప్పటికి అయిదేళ్ళు అయింది అక్కడ చేరి.

“ఖచ్చితంగా తెలియదు కానీ, 325 మాత్రం నికరం.” నా జవాబు.

అప్పుడాయన నాకు జీవితానికి సరిపడే భగవద్గీత చెప్పాడు. అది ఆచరిస్తే జీవితపు చరమాంకంలో అందరూ ఆయనలాగే నిశ్చింతగా కాలం గడిపే వాళ్ళేమో అని అనిపిస్తుంది ఇప్పుడు.

“ఒరేయ్ సన్నాసీ. (ఆయన అందర్నీ అలాగే పిలుస్తాడు) నేను చెప్పేది కాస్త గుర్తు పెట్టుకో. అలవెన్సులూ అవీ కలిపి నీకు అయిదు వందలు వస్తుందనుకుందాం. అందులో 499 ఖర్చు పెట్టుకో. పరవాలేదు, సుఖపడతావు. అయిదు వందలూ తగలేయి. సుఖపడక పోయినా కష్టపడవు. ఒకర్ని చేయి చాచి అడిగే దుస్థితి రాదు. వచ్చేది అయిదు వందలు అయితే, ఒక్క రూపాయే కదా అని 501  ఖర్చు పెట్టావు అనుకో. ఇంతే సంగతులు. నిన్ను దేవుడు కూడా కాపాడలేడు. ఆదాయాన్ని మించి చేసే ఆ ఒక్క రూపాయి ఖర్చయినా, అప్పయినా, జామెట్రిక్ ప్రోగ్రెషన్ లో  వందలు, వేరుగా పెరిగి నీ మెడకు చుట్టుకుంటుంది. మెడలోతు గోతిలో పడతావు సుమా!”

ఇలాంటి మాటలు చెవికెక్కే వయసు కాదు నాది. పైగా అవన్నీ చాదస్తం మాటలు అని కొట్టిపారేసే వయసు.

చంద్రం మామయ్య  నేను అడిగిన చేబదులు సర్దుబాటు చేసాడా అన్నది కాదు ప్రశ్న. చివరికి  ఆయన చెప్పినట్టే జరిగిందన్నది నా జవాబు.  

 

తత్వం బోధపడే వేళకు అనుభవం వస్తుంది. కానీ ఏం లాభం?

 

కింది ఫోటో :

మట్టి కూజా  (గూగుల్ సౌజన్యం  

(ఇంకా వుంది)

అయాం ఎ బిగ్ జీరో అను నడిచివచ్చిన దారి (14 ) - భండారు శ్రీనివాసరావు

 

నేను అంతవరకూ మా ఊళ్ళో గడిపిన జీవితం వేరేగా వుండేది.

జారిపోతున్న నిక్కరును పైకి లాక్కుంటూ, కారుతున్న  ముక్కును  చొక్కాతోటే తుడుచుకుంటూ బొందు (చెక్క ఫ్రేం ఉన్న) పలక బలపం  పెట్టుకున్న గుడ్డ సంచీ ఊపుకుంటూ మిగిలిన పిల్లలతో  కలిసి మా ఇంటికి కొంచెం  దూరంలో వున్న మా బడికి  వెళ్ళేవాడిని. దారిలో ముత్యాలమ్మ గుడి దగ్గర ఆగి అక్కడ చెట్టు నీడలో కాసేపు ఏవో ఆటలు ఆడి తీరికగా బడికి చేరే వాడిని. ఆలస్యంగా వచ్చిన నన్ను చూసి అప్పయ్య మాస్టరు గుడ్లు ఉరిమి చూసేవాడు. చచ్చే భయం వేసేది. ఇంటికి వచ్చి మా బామ్మతో చెబుతాడేమో అని. కానీ అది కాసేపే. పలక మీద అ ఆలు దిద్దించే వారు. రాసిందే రాయడం అంటే చీకాకు వేసేది. దిద్ది దిద్ది అ అనే అక్షరం ఒక పెద్ద సున్నా మాదిరిగా తయారయ్యేది. పైగా దిద్దేటప్పుడు అ అంటూ నోటితో పెద్దగా అంటూ దిద్దాలి. క్లాసు క్లాసంతా అ ఆ అంటూ వుంటే  ఏదో గుళ్ళో ఓంకార నాదంలా మారు మోగేది. మా చేత ఇలా దిద్దించడం మొదలు పెట్టి అప్పయ్య మాస్టారు పై క్లాసు పిల్లల దగ్గరికి వెళ్ళే వాడు. అదెక్కడో కాదు, మాకు అడుగు దూరంలో, మా పక్కనే. అలా అన్ని క్లాసులకు ఆయనే మాస్టారు. మాకు అ ఆ లు, మరో క్లాసు వారికి ఎక్కాలు, ఇంకో క్లాసు వారికి గుణింతాలు.  ఇలా మధ్యాన్నం దాకా సాగేది. అంతసేపు కుదురుగా కూర్చోవడం చేతకాని, అలవాటులేని నేను మరికొందరం వెళ్లి చిటికిన వేలు చూపి, బయటకు వెళ్ళాలి అని అడిగే వాళ్ళం. ఆయనకు ఇష్టం లేకపోయినా సరే పొమ్మని చేత్తో కసిరేవారు. మేము బయట పడి దగ్గరలో వున్న చింతతోపులో దూరి మళ్ళీ ఆటలు. అక్కడికి దగ్గరలోనే ఉన్న నీలిబావి వద్దకు వెళ్ళే వాళ్ళం. నిజానికి అది బావి కాదు. నీలి మందు తయారు చేయడం కోసం కోసం గచ్చుతో దాన్ని నిర్మించారు. అసలు నీలి మందు అంటే ఏమిటో, ఎలా తయారు చేస్తారో, ఎందుకు వాడతారో నాకు ఇప్పటికీ తెలియదు. మా ధ్యాసల్లా ఎక్కడో ఒకచోట చేరి ఆడుకోవడం. మా ఈ పిల్ల చేష్టలు అన్నీ అప్పయ్య మాస్టారు నోటంట వినీ వినీ మా అమ్మ నిర్ధారణకు వచ్చేసింది వీడు ఈ ఊళ్ళో ఇలా వుంటే చెడిపోవడం ఖాయం అని.  ఇలా వుండగా, ఆ ఏకోపాధ్యాయ పాఠశాలకు భద్రయ్య గారని మరో మాస్టారిని వేశారు. ఆయన రాకతో అప్పయ్య గారికి కొంత పని భారం తగ్గింది కానీ, మాకు కష్టాలు పెరిగాయి. ఆయన బయట నుంచి వచ్చిన వాడు, కనుక ఊరివాళ్ళతో మొహమాటాలు లేవు. కాబట్టి మా చిటికినవేలు ట్రిక్కులు పట్టించుకునేవాడు కాదు. దాంతో ఆయన్ని మంచి చేసుకోవడానికి ఇంటి నుంచి కూరగాయలు, వేరు శనగ కాయలు పట్టుకెళ్ళి ఇచ్చేవాళ్ళం. వద్దు అనకుండా తీసుకునేవాడు. తర్వాత మామూలే. వంగతోట దగ్గర సామెత.

అసలు ఈ బడిని  అప్పయ్య గారి తండ్రి శివరాజు నాగభూషణం గారు ఒక వీధి బడి మాదిరిగా ఇంటి అరుగు మీద మొదలు పెట్టి, ఊరివారి సహకారంతో సంపాదించిన స్థలంలో నాలుగు మట్టి గోడలు లేపి మధ్యలో ఒకే ఒక దూలంతో వేసిన పాకబడిగా మార్చారు. తరువాత ప్రభుత్వం తీసుకున్నట్టుంది. మా అన్నయ్యల చదువులు అన్నీ ఈ బడిలోనే మొదలయ్యాయి. ఈ బడి అరుగు బడిగానే వున్నప్పుడు రెబ్బారం నుంచో మరెక్కడి నుంచో గుర్తు లేదుకానీ ఒక పంతులు గారు ఉపాధి నిమిత్తం మా ఊరు వచ్చి మా  అన్నయ్యలకు ఇంట్లోనే చదువు నేర్పే వాడని విన్నాను. ఆయన మహా కోపిష్టి. మాట వినకపోతే గోడకుర్చీ వేయించేవాడట. కోదండం వేయించడం (దూలానికి తలకిందులుగా వేలాడ తీయడం) వంటి శిక్షలు కూడా వుండేవి.  మా పెద్దన్నయ్య కాలంలో పలకలు, బలపాలు  లేవని, ఇసుకలో వేలితో  అక్షరాలు దిద్దించే వారని కూడా విన్నాను.  

మొత్తానికి నా చదువు మొదటి తరగతి కూడా పూర్తి కాకుండానే ముగిసింది. కంచికి  చేరుతుంది అనుకున్న కధ కాస్తా మలుపు తిరిగి బెజవాడ చేరింది.

బెజవాడ అనగానే చాలామందికి చాలా గుర్తుకు వస్తాయి కానీ నాకు వెంటనే గుర్తుకు వచ్చేపేరు ఎల్వీ రమణ అనే లంక వెంకట రమణ. ఈయన ఎవరంటారా? తెలుసుకోవాలంటే  ఈ కధను రెండు దశాబ్దాలు ఫాస్ట్ ఫార్వార్డ్ చేయాలి. బెజవాడనుంచి విజయవాడకు మారాలి.

అవి నేను విజయవాడ లబ్బీపేట ఆంధ్రజ్యోతిలో పనిచేస్తున్న రోజులు. లంక వెంకట రమణ నా సహోద్యోగి. ఏమి చదివాడో తెలియదు కాని ఆంధ్ర ఆంగ్లభాషల్లో దిట్ట. మధ్యాన్న భోజనసమయంలో దగ్గరలో వున్న మా ఇంటికి పోయేవాళ్ళం. ఒక్కటే గది. కుర్చీలు, మంచాలు ఉండేవి కావు. ఆ గదిలోనే  నా భోజనం. ఆయన అక్కడే చాప మీద  వరదరాజస్వామిలా పడకేసి, తలకింద మోచేయి పెట్టుకుని, మధ్య మధ్య మా ఆవిడ చేసిపెట్టిన పకోడీలు నోట్లో వేసుకుని నములుతూ   అనేక కబుర్లు చెబుతూ ఉండేవాడు. ఆ భాషణలో చక్కని ఇంగ్లీష్ పద ప్రయోగాలు దొర్లేవి. అలా చెప్పిన కబుర్లలో బెజవాడ గురించి తాను చేసిన పరిశోధన గురించి అనేక విషయాలు చెబుతూ వుండేవారు.

“చైనా యాత్రీకుడు హువాన్ చాంగ్ చూసిన బెజవాడ ఎలా ఉండేదో రమణ చెప్పాడు. క్రీస్తు శకం 730లోభారత దేశానికి వచ్చాడు. దేశంలో పర్యటిస్తూ 739లో బెజవాడ చేరుకున్నాడు. తను చూసిన ప్రతిదీ ఆయన గ్రంధస్తం చేసారు. అప్పుడు బెజవాడ ‘తె – న – క – చ – క’ అనే దేశంలో ఉండేదట. ఈ తెనకచక చాళుక్యరాజ్యంలో వుండేది. ‘తె – న – క – చ – క’ ను సంస్కృతీకరిస్తే ధాన్యకటకం అవుతుంది. అంటే నేటి అమరావతి పుణ్యక్షేత్రం.  (ప్రస్తుతం రాజధాని అమరావతి కాదు). అప్పటి  తెనకచక దేశానికి బెజవాడ రాజధాని. హువాన్ చాంగ్ ప్రకారం అప్పటి మనుషులు చాలా బలిష్టంగా, నల్లగా, మొరటుగా వుండేవాళ్ళు. బౌద్దోపాసకులు.  బెజవాడ, సీతానగరం, ఉండవల్లి గుహల్లో నివసించేవాళ్ళు. రాత్రి వేళల్లో ఆ సంఘారామాలు బారులు తీరిన దీపాలతో కనుల పండుగగా కానవచ్చేవని చైనా యాత్రీకుడు వర్ణించారు. దక్షిణంగా ఉన్న కొండపై భావ వివేక స్వామి తపస్సు చేసుకున్నాడని ఆయన రాసారు. భావ వివేకుడు కృష్ణా జిల్లావాడు. ఆయన ధారణి సూత్రాలు తెలుసుకున్నాడని బౌద్ధ గ్రంధాలు చెబుతాయి.  

ఇంకో విచిత్రమైన విషయం ఏమిటంటే, నూట యాభయ్ ఏళ్ళ క్రితం బెజవాడ జనాభా ఎనిమిది వేలకు పై చిలుకు. అదే పదిహేను వందల ఏళ్ళకు పూర్వం ఆ పట్టణ జనాభా లక్షకు పైమాటే. విదేశీ వర్తకులతో కిటకిట లాడిన వాణిజ్య నగరం. కృష్ణలో విదేశీ నౌకలు బెజవాడ వరకు వచ్చేవి. రోమన్, గ్రీకు నాణేలు పలుచోట్ల లభించడం ఇందుకు దృష్టాంతంగా చెబుతారు. ఇక్కడి నుంచి విదేశాలకు తోళ్ళు, రత్నాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు ఎగుమతి అయ్యేవి.

ఈ పట్టణానికి అనేక పేర్లు ఉండేవి. బిజియివాడ, విజియివాడ, బెజవాడ, కనకవాడ, బీజవాడ, బెజ్జంవాడ, వెచ్చవాడ, పెచ్చవాడ, విజయవాటిక, మల్లికార్జున మహాదేవ పురం, విజయవాడ ఇలా ఎన్నో. అయినా చరిత్రలో చిరకాలం బెజవాడ అనే పేరే నిలిచింది. విజయవాడ అనే ఇప్పటి పేరు కూడా పన్నెండవ శతాబ్దంలో వాడుకలో వుండేది. ఇక్ష్వాకులు, శాలంకాయనులు, విష్ణు కుండినులు, రాష్ట్ర కూటులు, చాళుక్యులు, చోళులు, తెలుగు చోడులు, రెడ్డి రాజులు, కాకతీయులు, గజపతులు, దుర్జయులు, నరపతులు, నవాబులు, మండలేశ్వరులు, మహా  మండలేశ్వరులు, త్యాగి వంశీయులు, ఇంకా అనేకానేక రాజవంశాల ఏలుబడిలో ఉండేది.

హువాన్ చాంగ్ తో పాటు, ఫాహియాన్, భావదేవర, దిగ్నాగ, మహాపద్మనంద, ఆదిశంకరాచార్య, మహాత్మా గాంధి వంటి వారు ఈ నగరాన్ని దర్శించారు.

ఈ విషయాలు రమణ నోటంట విన్న తరువాత ఆయన మీద నాకున్న గౌరవం వేయి రెట్లు పెరిగింది. కృష్ణానది మీద ప్రకాశం బరాజ్ కట్టక ముందు ఒక ఆనకట్ట వుండేది. దాని పూర్వాపరాలు కూడా రమణ గ్రంధస్థం చేశాడు.

కాటన్ దొర కృష్ణపై ఆనకట్ట నిర్మించిన నూరేళ్ళకు ప్రకాశం బరాజ్ కధ మొదలయింది. 1855 లో ఆ ఆనకట్టను కాటన్ మహాశయుడు నిర్మించాడు. దరిమిలా దానికింద ఆయకట్టు విస్తీర్ణం అయిదు లక్షల ఎనభయ్ వేల ఎకరాలనుంచి బాగా పెరుగుతూ వచ్చింది. తదనుగుణంగా ఆనకట్ట ఎగువన ఏర్పాటు చేసిన మూడు అడుగుల  తలుపుల ఎత్తును ఆరడుగుల వరకు పెంచుతూ పోయారు. అవి 1925 నుంచి 1954 వరకు నమ్మకంగా  పనిచేశాయి. ఎనిమిది అడుగులకు పెంచాలని ఆలోచన చేస్తున్న సమయంలో 1954 సెప్టెంబరులో కృష్ణకు వరదలు వచ్చాయి. ఆ నెల నాలుగో తేదీ సాయంత్రం ఆనకట్ట బయట గోడకు పెద్ద గండి పడింది. క్రమంగా గండి వెడల్పు 70 అడుగుల నుంచి  134 అడుగులకు పెరిగింది. దిగువ ప్రాంతాలన్నీ ఆకస్మిక వరద ముంపుకు గురయ్యాయి. అప్పటి సూపరింటెండింగ్ ఇంజినీరు వేపా కృష్ణమూర్తి గారు ఉన్నతాధికారులతో చర్చలు జరిపి గండి స్వరూప స్వభావాలు తెలుసుకునేందుకు పడవలో వెళ్లాలని నిర్ణయించారు. ఇంజినీర్లు, లస్కర్లు అంతా ఒక పెద్ద పడవలో బయలుదేరారు. తిన్నగా గండి వద్దకు చేరుకున్నారు కానీ ఏమైందో ఏమో పడవతో సహా అందరూ వరదలో కొట్టుకు పోయారు. అయినా ఇంజినీర్లు ప్రయత్నం మానలేదు. చీఫ్ ఇంజినీరు జి.ఏ. నరసింహారావు గారు పెద్ద పెద్ద పంటుల మీద బ్రహ్మాండమైన బండ రాళ్ళు పెట్టి, గండికి ఎగువన ఫర్లాంగు దూరంలో లంగరు వేసిన స్టీమరుకు పంటును కట్టాలని,  సమయం చూసి పంటుకు రంధ్రాలు పెట్టి, అది మునిగిపోయేలోగా ఇనుప తాళ్ళను తెంచి వేయాలనీ, అలా చేస్తే పంటు సరిగ్గా గండి వద్దకు వచ్చి మునిగిపోతుందనీ, ఆ విధంగా గండికి అడ్డుకట్ట వేయవచ్చనీ నిర్ణయించారు. చివరికి వారి ప్రయత్నం ఫలించింది. గండిని పూడ్చి వేయడం జరిగింది. ప్రధానమైన నిర్మాణాలన్నీ మాయా మంత్రాలతో నిర్మించినవి కావు. వాటి వెనుక అనేకమంది త్యాగం వుంది. కష్టం వుంది. చిందించిన స్వేదం వుంది.

డెబ్బయ్ ఏళ్ళకు పూర్వమే తెలుగు ఇంజినీర్లు ప్రదర్శించిన అసమాన ప్రతిభకు ఇది తార్కాణం. ఆ తర్వాత ప్రకాశం పంతులు గారి పూనికతో ప్రస్తుతం ఉన్న కృష్ణా బ్యారేజి నిర్మాణం జరిగింది. ఆయన స్మృత్యర్థం దానికి ప్రకాశం గారి పేరు పెట్టారు.

ఇక బెజవాడ అంటే చటుక్కున గుర్తుకు వచ్చే మరో  పేరు  దాసు కృష్ణ మూర్తి. ఆయన తనను తను వలస పక్షిని అని చెప్పుకుంటారు. అమెరికాలో స్థిర పడడానికి పూర్వం బెజవాడలో 27 ఏళ్ళు, హైదరాబాదులో 29 ఏళ్ళు, ఢిల్లీ లో 20 ఏళ్ళు నివసించారు. ఇప్పుడు ఆయన వయసు 98. 2004 అమెరికా అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో ఓటు కూడా వేశారు. అద్భుతమైన జ్ఞాపక శక్తి. హిందూ పత్రిక హైదరాబాదు రెసిడెంట్ ఎడిటర్ గా పనిచేసిన దాసు కేశవరావు గారికి స్వయానా అన్నగారు.  బ్లాగులో నేను రాసిన బెజవాడ కబుర్లు చదివి తన బెజవాడ జ్ఞాపకాలు గురించి  ఇంగ్లీష్ లో  ఈ మెయిల్ చేశారు. దాన్ని తెలుగు చేశాను.

‘బెజవాడ గురించి చెప్పుకునే ముందు, ముందుగా ప్రస్తావించుకోవాల్సింది బెజవాడ రైల్వే స్టేషన్ గురించి చెప్పుకోవాలి అనేది వారి ఉవాచ.  ఎందుకంటె అనేక విషయాల్లో దీనికదే సాటి. దక్షిణ భారతానికి ముఖద్వారం లాటి బెజవాడ రైల్వే స్టేషన్ లో కాలి వంతెన మీద నిలబడి అప్పుడే స్టేషనులోకి ప్రవేశించే  గ్రాండ్ ట్రంక్ ఎక్స్ ప్రెస్ రైలును చూడడం అదో అనుభూతి.

‘జీటీ ఎక్స్ ప్రెస్ ఇంజను ఆవిర్లు చిమ్ముతూ, బిగ్గరగా  కూతపెడుతూ ప్లాటుఫారం మీదకు వేగంగా వస్తుంటే ఆ దృశ్యాన్ని కళ్ళారా చూడడానికి వందలమంది  స్టేషను ఫుట్ బ్రిడ్జ్  మీద గుమికూడేవారని చెబితే ఈనాటి వారు నమ్మడం కష్టమే. గ్రాండ్ ట్రంక్ ఎక్స్ ప్రెస్ పేరుకు తగ్గట్టే దాని కూత కూడా ప్రత్యేకంగా వుండేది. దూరం నుంచి కూడా కూత విని ఆ రైలును గుర్తుపట్టేవారు.

‘ఇక స్టేషను విషయానికి వస్తే అది యెంత పెద్దదంటే బెర్లిన్ గోడ మాదిరిగా బెజవాడ పట్టణాన్ని తూర్పు, పడమర దిక్కులుగా విభజిస్తూ వుంటుంది. రెండు పక్కలా రెండు విభిన్న సంస్కృతులు పరిఢవిల్లుతుండేవి. 1941 లో కాబోలు గానన్  డంకర్లీ అండ్ కంపెనీ,  రైలు పట్టాల కిందుగా అండర్ పాస్ వంతెన నిర్మించేంతవరకు బెజవాడ రెండు  భాగాలుగా వుండేది. ఇక ఆ స్టేషనులో రద్దీ గురించి చెప్పాల్సిన పని లేదు.  ఆ రోజుల్లోనే పది నిమిషాలకు ఒక రైలు రావడమో, పోవడమో జరిగేది. రైలు గేటు  వేసినప్పుడల్లా అటునుంచి ఇటు రాకపోకలు సాగించేందుకు జనం నానా ఇబ్బందులు పడేవాళ్ళు. అండర్ పాస్ అందుబాటులోకి రావడంతో ఈ చిక్కులు తొలగిపోయాయి.  

‘ఆ రోజుల్లో  నిజాం పాలనలో వున్న హైదరాబాదు స్టేట్ నుంచి రైళ్ళు బెజవాడ వచ్చేవి. నిజాం రైళ్ళను గురించి జనం గొప్పగా చెప్పుకునే వారు. సమయపాలనకు అవి పెట్టింది పేరు. అలాగే శుభ్రత. మూడో తరగతి బోగీల్లో కూడా పంకాలు, స్టెయిన్ లెస్ స్టీల్ టాయిలెట్లు వుండేవి.

‘బెజవాడ రైల్వే స్టేషన్ చూస్తే ఏకత్వంలో భిన్నత్వం అంటే ఏమిటో బోధ పడుతుంది. దేశం నలుమూలలకు  చెందిన  విభిన్న భాషలవాళ్ళు బెజవాడ ప్లాటుఫారం పై కానవస్తారు. కొత్తవాళ్ళకు కృష్ణా పుష్కరం మాదిరిగా గుంపులు గుంపులుగా వున్న ఆ జనసందోహం కనబడేది.

‘అప్పట్లో బెజవాడలో రెండంటే రెండే సినిమా హాళ్ళు వుండేవి. ఒకటి మారుతీ సినిమా, రెండోది నాగేశ్వరరావు హాలు.(బహుశా నాగేశ్వరరావు హాలంటే  కృష్ణ మూర్తి గారి ఉద్దేశ్యం దుర్గాకళా మందిరం కావచ్చేమో!) ఇది ముప్పయ్యవ దశకంలో మాట. ఈ సినిమా హాళ్ళకు ఆ రోజుల్లోనే సొంత జెనరేటర్లు వుండేవి.

‘సాయం సమయాల్లో ఈ సినిమా హాళ్లనుంచి ఎడ్లబండ్లు సినిమా ప్రచారానికి  బయలుదేరేవి. వాటిల్లో కొందరు కూర్చుని వాయిద్యాలు వాయిస్తూ వుండేవారు. నలుగురు చుట్టూ  చేరగానే సినిమాల తాలూకు కరపత్రాలు పంచుతూ వుండేవారు. ఆ బళ్ళు కనబడగానే వెంట పరిగెత్తుకెళ్ళి ఆ కరపత్రాలు వీలయినన్ని పోగేసుకోవడం మాకు సరదాగా వుండేది. ఎన్ని ఎక్కువ పాంప్లేట్లు పోగేస్తే అంత గొప్ప.

‘1937 లో పరిస్తితి కొంత మారింది. నాగేశ్వరరావు గారు ఎడ్లబండి స్తానంలో మోటారు వ్యాను ప్రవేశపెట్టారు. దాన్ని రంగురంగుల సినిమా పోస్టర్లతో అందంగా ఆకర్షణీయంగా అలంకరించేవారు. లౌడ్ స్పీకర్ల ద్వారా సినిమా పాటలు వినిపించేవారు. టంగుటూరి సూర్యకుమారి పాడిన రికార్డులను ప్రత్యేకంగా వేసేవారు. ఇలా సాగే సినిమా ప్రచారం కొన్నాళ్ళ తరువాత కొత్త పుంతలు తొక్కింది. సాలూరు రాజేశ్వరరావు, శ్రీరంజని, రామతిలకం నటించిన ‘కృష్ణ లీల’ సినిమా విడుదల అయినప్పుడు ఆ సినిమా నిర్మాత -  కరపత్రాలను విమానం నుంచి వెదజల్లే ఏర్పాటు చేశారు. నిజంగా ఆ రోజుల్లో అదొక సంచలనం.    

‘సినిమా నిర్మాతల నడుమ పోటీలు పెరగడం నాకు బాగా గుర్తు. ఒకాయన ద్రౌపది వస్త్రాపహరణం నిర్మిస్తే మరొకరు పోటీగా ద్రౌపదీ మాన సంరక్షణ పేరుతొ మరో సినిమా తీసి విడుదల చేశారు. ఒకరు మాయాబజారు (పాతది) తీస్తే ఆయన ప్రత్యర్ధి శశిరేఖా పరిణయం పేరుతొ అదే కధను తెరకెక్కించారు. అలాగే సినిమాలు ఆడే ధియేటర్ల నడుమ కూడా పోటీ తత్వం వుండేది.

‘అప్పటిదాకా పౌరాణిక చిత్రాలదే హవా. రెండో ప్రపంచ యుద్ధానికి కొద్ది ముందు సాంఘిక చిత్రనిర్మాణానికి నిర్మాతలు చొరవ చూపడం మొదలయింది. ముందు భానుమతి, పుష్పవల్లితో ‘వరవిక్రయం’ వచ్చింది. తరువాత వైవీ రావు, రామబ్రహ్మం, హెచ్ ఎం రెడ్డి, బీఎన్ రెడ్డి వంటి హేమాహేమీలు  రంగ ప్రవేశం చేసి సాంఘిక చిత్రనిర్మాణాన్ని ముమ్మరం చేశారు. రైతు బిడ్డ, మాలపల్లి,ఇల్లాలు, గృహలక్ష్మి.వందేమాతరం, దేవత వంటి పలు చిత్రాలు ఈ పరంపరలో రూపుదిద్దుకున్నవే. చలనచిత్రాలను పంపిణీ చేసే డిస్ట్రిబ్యూటర్లు  అందరికీ బెజవాడలోని గాంధీనగర్ రాజధాని. సినిమాలు మద్రాసులోనో, కొల్హాపూర్, కలకత్తాలలోనో  తయారయినా వాటిని విడుదల చేయడానికి అవసరమయిన అన్ని హంగులూ, ఏర్పాట్లు చేయాల్సింది మాత్రం  బెజవాడలోనే’ అని దాసు కృష్ణమూర్తిగారు రాసారు.

ఇలాంటి చరిత్ర కలిగిన బెజవాడలోకి నేను అడుగుపెట్టాను, మా అక్కయ్య పుణ్యమా అని. లేకపోతే, ఆ మారు మూల పల్లెటూరిలో అడిగేవాడు, చెప్పేవాడు లేక అల్లరిచిల్లరగా తిరిగి ఏమై పోయేవాడినో!

కంభంపాడులో మాదిరిగా కాకుండా, మా అక్కయ్య వాళ్లింట్లో దినచర్య వేరు. అప్పటికే వాళ్లకు ఇద్దరు పిల్లలు. మా బావగారి అన్నగారు సత్యనారాయణ గారు తుర్లపాడు కరణం. ఒక రోజు పొలంలో పాము కరిచి చనిపోయాడు. ఆయనకు ఇద్దరు మొగపిల్లలు. రమణరావు (రమణప్ప), వెంకటేశ్వరరావు (వెంకటి), ఒక ఆడపిల్ల సీత.  తండ్రిలేని ఆ పిల్లల్ని బెజవాడ తీసుకువచ్చి పెంచుతున్నారు. అలాగే నరసింహమూర్తి అని దూరపు చుట్టం తాలూకు అబ్బాయి.  మా బావగారి పిల్లలు, శాయిబాబు, సత్యవతి. మా పెద్దన్నయ్య పర్వతాలరావు గారు కూడా అక్కడే వుండి చదువుకుని, తర్వాత అన్నపూర్ణమ్మ హాస్టల్ లో చేరి ఎస్సారార్ కాలేజీలో డిగ్రీ పూర్తి చేసుకుని ఎల్ ఎల్ బి కోర్స్ చేయడానికి హైదరాబాదు వెళ్ళాడు.

ఆరుగురు పిల్లలు ఉన్న ఇల్లు రణగొణధ్వనులతో వుండాలి. కానీ నిశ్శబ్దంగా వుండేది. కారణం మా బావగారు. ఆయన చేతిలోని  పేనుబెత్తం.

కింది ఫోటోలు : (Courtesy image owner)

ప్రకాశం బరాజ్ నిర్మాణానికి ముందు బెజవాడ వద్ద కృష్ణా ఆనకట్ట

దశాబ్దాల కిందటి విజయవాడ రైల్వే స్టేషన్

 

(ఇంకా వుంది)

  

అయాం ఎ బిగ్ జీరో అను నడిచి వచ్చిన దారి (13) - భండారు శ్రీనివాసరావు

బస్సు మొహమే చూడని వాడిని, బస్సు ఎక్కడమే గొప్ప అనుకుంటే, బస్సు దిగింది ఏకంగా బెజవాడ వంటి బస్తీ కావడంతో  నా సంతోషానికి పట్ట పగ్గాలు లేకుండా పోయాయి. నాకు తెలిసి పెనుగంచి ప్రోలుకు ఉదయం, సాయంత్రం  ఒక ఎర్ర బస్సు బెజవాడ నుంచి వచ్చేది. సాయంత్రం బస్సుని నైట్ హాల్ట్ బస్సు అనేవారు. రాత్రంతా అది ఊర్లోనే సత్రం దగ్గర హాల్ట్ వేసి, మర్నాడు ఉదయం ఫస్ట్ బస్సుగా బెజవాడ వెళ్ళేది. అలా ఒకటి రెండు బస్సులు మాత్రమే రోజు మొత్తంలో కనిపించేవి. అలాంటిది బెజవాడ బస్ స్టాండులో పదుల సంఖ్యలో ఒకేచోట బస్సులు చూసి నాకు మతి పోయింది. దీనికి తోడు మనుషులు లాగే రిక్షాలు, చల్ చల్ అంటూ గుర్రపు బండ్లు, రోడ్డుకు అటూ ఇటూ దుకాణాలు ఒక కొత్త ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టిన అనుభూతి కలిగింది. రిక్షా మాట్లాడుకుని మా అక్కయ్య నన్ను తీసుకుని గవర్నర్ పేటలోని రాజగోపాలా చారి వీధిలో, కామేశ్వర్ అండ్ కో ఎదురుగా ఉన్న ఇంటికి తీసుకు వెళ్ళింది. వీధిలోకే ఒక తలుపు. దాన్ని దాటుకుని వెడితే ఎడమవైపు ఒక మామిడి చెట్టు, దాని ఎదురుగా డాబా మీదికి వెళ్ళడానికి మెట్లు, వరండా, ఒక పెద్ద గది, దాని నిండా బీరువాలు, లా పుస్తకాలు,  పెద్ద లావు పాటి మేజా బల్ల, దాని ముందు రివాల్వింగ్ కుర్చీ, (ఇవన్నీ నా జీవితంలో మొదటి సారి చూసినవే, ఆ పేర్లన్నీ తరువాత కాలంలో తెలుసుకున్నవే). తరువాత ఒక చిన్నగది, తలుపులకు అద్దాలు బిగించిన బట్టల బీరువా, దాని పక్కన గోడకు ఒక గూడు, తర్వాత వంటిల్లు, స్టూలుపై పంపు బిగించిన మట్టి కూజా,  అది దాటి వెడితే చిన్న పెరడు, పొట్టు పొయ్యి, దానిపై నీళ్ళ కాగు. మొత్తం ఇల్లంతా ఇదే. మా ఊర్లో పెద్ద ఇంటిని చూసిన నా కంటికి  ఇది ఆనలేదు.  మధ్య గదిలో బట్టల బీరువా పక్కన ఒక గూడు వుందని చెప్పాను కదా! నిజానికి అది దేవుడి గూడు. దానికో చరిత్ర వుంది.

బహుశా ఇది జరిగి డెబ్భయ్ ఏళ్ళు పై మాటే! బెజవాడలో ఇద్దరు లాయర్లు కార్తీకమాసంలో కృష్ణానదిలో స్నానం చేసి వస్తున్నారు. వారిలో ఒకరికి ఇసకలో కూరుకుపోయి వున్న ఒక చిన్న విగ్రహం కనిపించింది. తీసి చూస్తే కాలి మీద కాలు వేసుకున్న ఒక వ్యక్తి ప్రతిమ అది. ఆ రోజు గురువారం. ఆ ప్లీడరు గారు దాన్ని ఇంటికి తీసుకువచ్చి ప్రతి గురువారం దానికి పూజ చేయడం ప్రారంభించారు. విగ్రహం దొరికిన తరవాత చాలా ఏళ్లకు హైదరాబాదు నుంచి వచ్చిన ఒక చుట్టం ఆ విగ్రహాన్ని చూసి, ‘ఇదేమిటి! షిరిడీ బాబా విగ్రహం మీ ఇంట్లో ఎలావుంది?’ అని అడిగే దాకా ఆ విగ్రహం సాయిబాబాదని ఆయనకూ తెలియదు. అప్పుడు మొదలయిన ఆ పూజా పునస్కారాలు నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి. మరో విశేషం ఏమిటంటే ఇన్నేళ్ళుగా బాబాను క్రమం తప్పకుండా పూజిస్తూవచ్చిన ఆ లాయరు గారు ఎన్నడూ షిరిడీ వెళ్ళిన దాఖలాల్లేవు.

ఆయన గారి పేరు తుర్లపాటి హనుమంతరావు పంతులు గారు. కాశీలో ప్లీడరీ చదివిన హనుమంతరావు గారు స్వార్ధాన్ని గయలోనే వొదిలేసి, బెజవాడలో ప్రాక్టీసు మొదలు పెట్టారు. ఆయన గారి ప్లీడరు ప్రాక్టీసుకు తోటి లాయర్లు అందరూ కలసి షష్టి పూర్తి చేసి కూడా దశాబ్దాలు గడిచాయి. కష్టపడి పై చదువులు చదువుకున్న ఆయనకు చదువన్నా, చదువుకునే వాళ్ళన్నా ఎంతో అభిమానం. తన రాబడిలో ఎక్కువ భాగం, చదువుకునేవారు పై చదువులు చదివించడానికే వెచ్చించారు. విద్యా సౌకర్యాలు అంతగా లేని ఆ రోజుల్లో చుట్టపక్కాల పిల్లలందరికీ ఆయన గారి ఇల్లే ఓ ఉచిత హాస్టల్. ఎంత మందికో ఆయన విద్యాబుద్దులు నేర్పించి తమ కాళ్ళపై తాము నిలబడేట్టు చేసారు. చదువూ సంధ్యలకు దూరంగా పల్లెటూళ్ళలో రాళ్ళ మాదిరిగా రోజులు వెళ్ళమారుస్తున్న అనేకమంది ఆయన ఇంట్లో వుండి చదువుకుని రతనాలుగా మారారు. తమ తలరాతలు మార్చుకున్నారు. అంతగా కాకపోయినా, జీవితంలో ఓ మోస్తరు స్తాయికి చేరుకున్న నేను కూడా ‘అలాటి వాళ్ళల్లో నేనూ ఒకడిని’ అని చెప్పుకోవడానికి ఎంతో గర్వపడతాను.

ఎందరికో అక్షరబిక్ష పెట్టిన ఆ పెద్దమనిషికి బావమరదిని కావడం, అన్నం పెట్టి పెంచిన ఆ అమ్మకు ముద్దుల తమ్ముడిని కావడం నా పూర్వజన్మ సుకృతం. వారిద్దరూ నిజమైన కీర్తిశేషులు.

ఆ అమృత మూర్తుల సంస్మరణ సభ మా బావగారి శతజయంతిని పురస్కరించుకుని 2018లో విజయవాడ ఫార్ట్యూన్ మురళి పార్క్ హోటల్లో ఘనంగా జరిగింది. కుమారులు లాయర్లు అయిన తుర్లపాటి సాంబశివరావు, భైర్రాజు, బైరాజు కుమారుడు మరో కుర్ర లాయరు అయిన విహారి ఈ కార్యక్రమాన్ని అంత్యంత శ్రద్ధతో, కమనీయంగా, కన్నులవిందుగా నిర్వహించారు. మా బావగారితో పరిచయం కలిగిన సీనియర్ లాయర్లు, ప్రస్తుతం ప్రాక్టీసు చేస్తున్న ప్లీడర్లు అనేకమంది హాజరయ్యారు. ఇక ఆయన బంధువుల సంగతి చెప్పక్కర లేదు. దేశవిదేశాల నుంచి కూడా తరలి వచ్చారు. ఆ మహానుభావుడి పట్ల పెంచుకున్న అసాధారణమైన భక్తితాత్పర్యాలు అలా అందరినీ అక్కడికి లాక్కెల్లాయి. 

ఆ సభలో ప్రసంగించిన ప్రముఖులందరూ ఏదో మొక్కుబడిగా కాకుండా మనసు పొరల్లోనుంచి మాట్లాడిన విధానం గమనించినప్పుడు ఆయన వొదిలి వెళ్ళిన ముద్ర ఎంతటి బలమయినదో అర్ధం అయింది. ఇంట్లో ఉన్న పాత సైకిల్ అమ్ముకుని,  వచ్చిన పదిహేను రూపాయలతో  రైలెక్కి కాశీ వెళ్లి,  బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బారిస్టర్ పట్టా స్వర్ణ పతకంతో సాధించి, వృద్దుడయిన తండ్రికిచ్చిన మాటకు కట్టుబడి బొంబాయిలో వచ్చిన రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఉన్నతోద్యోగాన్ని వదులుకుని బెజవాడలో ప్లీడరు ప్రాక్టీసు మొదలు పెట్టి , రెండు గదుల అద్దె ఇంట్లోనే ఏళ్ళతరబడి ఉంటూ చదువుమీద వున్న ఆపేక్షతో చదువుకోలేని పేదపిల్లలకు చదువు చెప్పిస్తూ, చుట్ట పక్కాల పిల్లల్ని ఇంట్లో ఉంచుకుని చదివిస్తూ, చదువుకోవడానికి తనమాదిరిగా ఎవరూ కష్టపడకూడదు అనే సదాశయంతో రాబడినంతా ఖర్చుచేస్తూ, ఒక పక్క విద్యాదానం, మరో పక్క అన్నదానం చేస్తూ రెండుచేతులా సంపాదిస్తున్న డబ్బు యావత్తూ స్వార్ధం చూసుకోకుండా ఖర్చు చేసిన మా బావగారి గుణగణాలను సోదాహరణంగా నిండు హృదయంతో గుర్తు చేసిన ఆ ప్రసంగాలు నిజంగా ఆ మహానుభావుడికి నిజమైన శ్రద్ధాంజలి. 

ఆయన ధన్య జీవి. సందేహం లేదు. ధన్యజీవితం గడిపి తన తొంభయ్ మూడో ఏట దాటిపోయాడు. అయితే ఆయన ఆశీస్సులు పొందిన మేమందరం కూడా ధన్యులమే.

మొదటి చూపులో నాకు ఆట్టే నచ్చని మా బావగారి ఇంట్లో, నాకు బాగా నచ్చిన ఒక పిల్లవాడు కనిపించాడు. ఎర్రగా పీలగా వున్నాడు. పేరు  శాయిబాబు మా బావగారి తొలి సంతానం. నాకంటే ఓ ఏడాది చిన్న. నేనే బక్కగా వున్నాను అనుకుంటే నాకంటే సన్నగా వున్నాడు. కంభంపాడులో ఇంట్లో నా ఈడు పిల్లలు లేకపొతే, ఆడుకోవడానికి వీధిన పడి తిరిగే వాడిని. ఇక్కడ ఇంట్లోనే ఆడుకోవడానికి ఒక దోస్తు దొరికాడు. మా అమ్మ ఇక్కడికి పంపించింది బుద్దిగా చదువుకోవడానికి అనే ధ్యాసే నాకు లేదు. అయితే సాయిబాబు మాత్రం ముందు చదువు, తర్వాతే ఆటలు అనే రకం. పొతే, నా ఆటలు ఈ ఇంట్లో, ముఖ్యంగా మా బావగారి ముందు సాగవు అన్న సంగతి త్వరలోనే తెలిసి వచ్చింది.   

కింది ఫోటో: 

నన్ను చిన్నతనంలో వాళ్ళ పిల్లలతో సమానంగా పెంచి విద్యాబుద్దులు నేర్పించిన మా బావగారు తుర్లపాటి హనుమంతరావు గారు, అక్కయ్య సరస్వతి.

(ఇంకా వుంది)

అమెరికా మీద బాంబు పడింది – భండారు శ్రీనివాస రావు

 ఈ బాంబు ధాటికి ఆ అగ్రదేశంలోని అనేక రాష్ట్రాలు, నగరాలు  అతలాకుతలం అయ్యాయి. వీటిల్లో మా పెద్దవాడు నివసిస్తున్న వాషింగ్ టన్ స్టేట్ లోని సియాటిల్ కూడా వుంది. ఈ బాంబు కారణంగా ఆ నగరంలో విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ  విచ్చిన్నం అయింది.  గత మూడు నాలుగు రోజులుగా   మా వాళ్ళు కరెంటు లేకుండానే కాలక్షేపం చేస్తున్నారు. ఈ విషయం తెలిస్తే నేను కంగారు పడతాను అని దాచిపెట్టారు. బాంబుకి కరెంటుకి సంబంధం ఏమిటంటారా? బాంబు అనేది సియాటిల్ తో పాటు అమెరికాలోని అనేక  పశ్చిమ తీర ప్రాంత నగరాలను దెబ్బతీసిన తుపాను (STORM) పేరు.

పౌరజీవనం సాఫీగా సాగాలి అంటే ఈరోజుల్లో కరెంటు కావాలి. అది లేకుండా అక్కడ కాలూ చేయీ ఆడదు. వెళ్లి ఏదైనా దూరం పోయి కరెంటు ఉన్న హోటల్లో వుండాలి అంటే హోటళ్ళన్నీ నిండి పోయాయి. సియాటిల్ వాతావరణం రోజురోజుకు చల్లబడి ఇళ్ళల్లో హీటర్లు పెట్టుకోవాల్సిన అవసరం పెరిగే కాలం ఇది.  హీటర్ పెట్టుకోవాలంటే కరెంటు కావాలి. ఇంట్లో స్వెట్టర్లు కోట్లు వేసుకుని తిరగాల్సిన పరిస్థితి. సెల్ ఫోన్లు కంప్యూటర్లు చార్జ్ చేసుకోవాలంటే కరెంటు కావాలి. అంచేత కరెంటు సరఫరా వున్న సుదూర ప్రాంతాలలోని కాఫీ బార్లలో చార్జ్ చేసుకుంటూ కాలక్షేపం చేస్తున్నారు.  అయితే కారు బయటకు తీయాలి అంటే గరాజ్ షట్టర్ ఆటోమేటిక్. తీయాలన్నా, మూయాలన్నా కరెంటు లేదు. అంచేత కష్టపడి మాన్యువల్ పద్దతిలో గరాజ్ షట్టర్ తెరచి కారు బయటకు తీసుకోవాలి.

విషయం  తెలిసి వాట్సప్ లో ఎలా వున్నారు అని మెసేజ్ పెడితే నిన్న ఫోన్ చేసి చాలాసేపు నిబ్బరంగా  మాట్లాడాడు. ఫోన్ చార్జ్ అయిపోతుందేమో అంటే పర్వాలేదు, బయట స్టార్ బక్స్ వంటి  చోట్ల కూర్చుని చార్జ్ చేసుకుంటూ ఆఫీసు వర్క్ కూడా అటెండ్ అవుతున్నామని చెప్పాడు. మరి మీ మీడియా వార్తలు చూస్తుంటే భయం వేసేలా వున్నాయి అని అంటే, భయపెట్టడమే వాళ్ళ పని అని జవాబు. మరో బాంబు పడబోతోందని రాస్తున్నారు అంటే, మీకు తెలియదు నాన్నా!  2005లో అమ్మా మీరు సియాటిల్  వచ్చి వెళ్ళిన తర్వాత, 2006-2007 లో ఇలాగే ఇంతకంటే పెద్ద బాంబు పడింది, అప్పుడు ఏకంగా వారం రోజులు కరెంటు లేదు అన్నాడు.   

ప్రతి విషయాన్ని తేలిగ్గా  తీసుకోగలిగే తత్వం ఈ తరానికి బాగా వున్నట్టు వుంది. ఇక్కడ మా ఇంట్లో  వాటర్ ప్యూరిఫయర్  కేండిల్స్ మార్చాల్సి వస్తే, కంపెనీ వాడు గంట లేట్ చేస్తే వాళ్ళమీద విరుచుకుపడేంత కోపం తన్నుకు వచ్చింది.

మరి అక్కడ నాలుగు రోజులుగా కరెంటు లేదు, మరికొన్ని రోజులు వచ్చే అవకాశం లేదు అని తెలిసినా చాలా కూల్ గా ఎలా ఉంటున్నారని నాకనిపించింది.

తిట్టడానికి అక్కడ కూడా ప్రభుత్వాలు వున్నాయి మరి.

పైగా వాట్సప్ లో నాకు ఒక ఫోటో పంపాడు, ఒక కామెంటు జోడించి.  

అదే ఇది.

“It is dark, but there is always light”

(రెండు కేండిల్స్ నడుమ మా ఆవిడ ఫోటో)

(21-11-2024)